زیبایی بهار

زندگانی

..... پزشکی

توت فرنگی کردستان

agrilus viridis

سوالات كارشناسي ارشد 87 رشته حشره شناسي كشاورزي

درس آفات گياهي

بخش اول

1- شپشك خوني نارون به كدام خانواده زير تعلق دارد؟
1) coccidae
2) Eriococcidae
3) Eulecanidae
4) pseudococcidae

2- زنبور ساقه خوار گندم زمستان را به چه صورت مي گذراند و چند نسل در سال دارد؟
1) لارو كامل و يك نسل
2) لارو سن يك و 2 نسل
3) شفيره داخل خاك و يك نسل
4) حشره كامل و دو نسل

3- لارو و حشره كامل كدام يك از آفات زير از برگ گياه ميزبان تغذيه مي كنند ؟
1) Acytopeus curvirostris
2) Rhaphidopalpa foveicollis
3) Myiopardalis pardalina
4) Epilachna chrysomelina

4- لارو سفيده بزرگ كلم توسط كدام يك از حشرات زير پارازيته مي شود؟
1) Trichogramma brassicae
2) Bathyplectes curculionis
3) Encarsia Formosa
4) Apanteles glumeratus

5- كدام يك از آفات زير از غده سيب زميني تغذيه نموده و ايجاد دالان مي كند؟
1) Agriotes lineata
2) Empoasca fabae
3) Plutella xylostella
4)Spodoptera exigua

6- ايجاد گودي روي ميوه و بخصوص كج و معوج شدن هندوانه از علامت خسارت آفت زير است؟
1) سرخرطومي جاليز
2) كفشدوزك خربزه
3) عروسك خربزه
4) مگس خربزه

7- سوسك برگخوار تبريزي زمستان را به كدام حالت به سر مي برد ؟
1) تخم درون شكاف تنه درختان
2) حشره كامل درون پناهگاه
3) شفيره زير برگ هاي ريخته شده
4) لارو زير كلوخه هاي كنار تنه درختان

8- كدام حشره زير دوره شفيرگي خود را درون لانه گلي زمستانگذراني مي كند؟
1) بيد چغندر قند
2) كرم خاردار پنبه
3) كرم غوزه
4) شب پره گاما

9- نام فارسي Sesamia nonagroides مربوط به كدام گزينه زير است ؟
1) كرم طوقه بر
2) كرم برگخوار مصري
3) كرم ساقه خوار نيشكر
4) كرم ساقه خوار پنبه

10- كك پنبه در كجا تخمريزي مي كند و در سال چند نسل دارد؟
1) روي ساقه و برگ دو نسل
2) داخل خاك و يك نسل
3) روي اندام زايا و يك نسل
4) طوقه گياه و سه نسل

11- به منظور كنترل كرم طوقه بر در مرحله سن آخر لاروي كدام روش زير را ترجيح مي دهيد ؟
1) استفاده از طعمه مسموم
2) رهاسازي دشمنان طبيعي
3) ضدعفوني خاك
4) سمپاشي شاخ و برگ

12- كدام يك از آفات زير هم در مرحله لاروي و هم در مرحله حشره كامل از پارانشيم برگ ميزبان تغذيه مي كنند؟
1) Oulema melanopa
2) Anisoplia austriaca
3- Zabrus tenerioides
4- Cephus pigmeus

13- از ويژگي هاي مرفولوژيك و تغذيه اي حلزون ها است:
1) بدون صدف خارجي و رژيم گياه خواري
2) داراي صدف خارجي و رژيم گوشت خواري
3) بدون صدف خارجي و رژيم گوشتخواري
4) داراي صدف خارجي و رژيم گياه خواري

14- Naranga aenescens نام علمي كدام آفت است ؟
1) پروانه تك نقطه اي برنج
2) كرم سبز برگخوار برنج
3) كرم ساقه خوار برنج
4) كرم ساقه خوار ذرت

15- زمستانگذراني Ostrina nubilalis به چه صورتي است ؟
1) تخم روي برگ هاي ميزبان
2) شفيره داخل خاك
3) حشره كامل در باقيمانده گياهي
4) لارو كامل داخل ساقه گياه ميزبان



1-2
2-1
3-4
4-4
5-1
6-1
7-2
8-3
9-3
10-2
11-1
12-1
13-4
14- 2
15-4

توت فرنگي

                          
نام علمي : Fragaria sp.و از خانواده Rosaceae و نام انگليسي Strawberry  

                                
توت فرنگي گياهي است علفي و چند ساله كه بومي جنگلهاي اروپاست و از قرن چهاردهم نوع وحشي آن بواسطه خواص دارويي آن معرفي شده است. در قرن 18 بين دو واريته اروپايي و آمريكايي دو رگ گيري انجام شد و اجداد توت فرنگي هاي درشت ميوه امروزي بوجود آمدند و در زمان صدارت اتابك اعظم توت فرنگي اصلاح شده به ايران وارد شد و در نقاط مختلف كشور كشت شده است. (رقم اتابكي). اخيراً هم ارقام مختلف و متنوعي از آن وجود دارد كه برخي ارقام بهاره و برخي ارقام چهار فصله هستند. ارقام بهاره عبارتند از : اتابكي، آرمو، توري و تيوگا و ... كه مناسب كشت در مزرعه مي باشند. ارقام چهار فصله مناسب كشت هاي گلخانه اي عبارتند از :  كاماروسو، گاويوتا،  سيلوا و ...
                                        

سطح زير كشت آن در ايران حدود 2300 هكتار بوده كه عمده آن در استان كردستان مي باشد. در شهرستان خوانسار كشت مزرعه اي بسيار ناچيز و پراكنده است و كشت گلخانه اي آن حدود 1 هكتار است.
موارد مصرف و خواص دارويي توت فرنگي :
1- مصرف ميوه بصورت تازه خوري، پودر و يخ زده
2- مصارف دارويي از قبيل : رفع تنگي نفس و سرفه هاي خشك، درمان تصلب شرائين، درمان اختلالات كليوي، تقويت قلب، درمان درد مفاصل و روماتيسم، درمان اسهال، كاهش دهنده فشار خون و ...
قسمت هاي مصرفي : ميوه ، برگ ، ريشه
شرايط آب و هوا :
اين گياه در برابر سرما نيمه مقاوم است و نياز سرمايي آن حدود 200 تا 400 ساعت دماي كمتر از 7 درجه سانتيگراد مي باشد و در زمستان اگر روي آن پوشيده شود تا دماي 18- درجه سانتيگراد را تحمل خواهد كرد.
وضعيت آب و خاك :
Ec مناسب آن حدود 1 دسي زيمنز بر سانتيمتر است. از نظر ميزان آب مورد نياز جزء گياهان پر آب است. خاكهاي سبك شني با مواد غذايي فراوان و زهكشي خوب مناسب كاشت توت فرنگي مي باشد. PH مناسب خاك حدود 6 تا 7 را مي پسندد.
روش تكثير :
ازدياد توت فرنگي توسط استولون (رانر) مي باشد بــدين ترتيب كه در بهار يا پاييز بوته هاي جــديد را كه ريشه دار باشند به زمين اصلي انتقال ميدهند. فاصله كاشت بوته ها حدود 40 سانتيمتر مي باشد كه بصورت جوي و پشته اي انجام ميگيرد. تراكم كاشت آن حدود 31250 بوته در هكتار است. در كشت هاي گلخانه اي در مترمربع حدود 6 بوته كشت میشود.         
برداشت :
برداشت توت فرنگي در مزرعه بايستي صبح يا عصر انجام شود و ميوه كاملاً قرمز شده باشد و بايستي بلافاصله پس از برداشت محصول را خنك بسته بندي نموده و به بازار مصرف ارسال كرد.

                            

در ارقام گلخانه اي هم در طول سال بطور مرتب برداشت انجام مي شود.
عملكرد : ميزان توليد توت فرنگي در شرايط مزرعه اي در ايران حدود 5 تا 7 تن در هكتار است در حاليكه در كشت هاي گلخانه اي (ارقام هميشه بارور) حدود 80 تا 100 تن در هكتار مي باشد.
آفات مهم توت فرنگي :
شته، كنه، سرخرطومي جوانه، زنجره، سن، تريپس، طوقه بر و ...
بيماريهاي مهم توت فرنگي :
لكه برگي، بلايت برگ، سفيدك پودري، پوسيدگي سياه ريشه، پوسيدگي ناشي از بوتريستي، نماتود و ..
كاشت و پرورش نشاء توت فرنگي واريته كاماروسو (يكي از ارقام چهار فصله مناسب كشتهاي گلخانه اي)
كاماروسو يكي از ارقام چهار فصل و بسيار مهم توت فرنگي در جهان است. زود رس و داراي ميوه هاي درشت و سفت ميباشد. وزن متوسط هر ميوه حدود 30 تا 40 گرم است. عملكرد هر بوته 700 گرم در سال است. داراي برگهاي بزرگ و پهن مي باشد. اين رقم مناسب كشت هاي گلخانه اي است .

شرايط عمومي مناسب جهت كشت و پرورش
 درجه حرارت مطلوب در شبانه روز 15 تا 25 درجه سانتيگراد
 رطوبت نسبي بالاي 40 درصد
 خاكهاي شني يا رسي شني با زهكشي مناسب
 كيفيت آب در حد 800 ميكرو موز (حداكثر 1100 ميكروموز)
 اسيديته يا PH  خاك در حد 5/6 تا 5/7
 فاصله بوته ها حدود 40 سانتيمتر بصورت جوي و پشته اي
 تراكم بوته حدود 6 بوته در متر مربع
 مقاوم به آفات و بيماريها مي باشد
 استفاده ازمالچ (خاكپوش) روي بستر كشت جهت جلوگيري از توسعه آفات و بيماريها و علفهاي هرز
 حذف دستكها (رانرها) جهت تقويت ميوه دهي بوته ها
 استفاده از كودهاي كامل (عناصر ميكرووماكرو) در تغذيه گياه
 انجام آبياري مناسب (آبياري قطره اي به منظور كاهش آلودگيها در گلخانه)
 دارا بودن نياز نوري بالاتر نسبت به ساير محصولات سبزي و صيفي گلخانه اي
 در روزهايي كه بيشتر از 13 ساعت نور به آن تابيده شود به جاي گلدهي، ساقه خزنده مي دهد و باردهي آن كاهش مي يابد.براي انجام عمل گرده افشاني و تلقيح بهتر گلهاي توت فرنگي در گلخانه مي توان براي هر 1000 متر مربع سطح زير کشت يک کندوي زنبور عسل در گلخانه قرار داد

آفات مهم گلخانه اي ايران

 

 

 

آفات مهم گلخانه:

 

مگس سفيد گلخانه (GHWF) (Cgreen house whitefly)

سفيد گلخانه به تعداد زيادي ميزبان حمله مي‌كنند. ميزبانهاي اقتصادي و مهم آن عبارتند از: لوبيا، كدوي چيني، خيار، كدوي خوراكي، بادمجان، لوبياي سبز، فلفل سبز، كاهو، گياهان زينتي، بنت فنسول، سيب‌زميني، كدو تنبل، رز، توت فرنگي. سيب‌زميني شيرين، گوجه فرنگي، توتون، تنباكو، شاهي، هندوانه. همچنين بسياري از علفهاي هرز بعنوان ميزبان ثا نويه براي اين آفت عمل مي‌نمايند.

 

ادامه نوشته

فناوری اتم یا فناوری نانو؟

 

                به نام تک نوازنده ی گیتار عشق

 

    فناوری اتم یا فناوری نانو؟ 

ادامه نوشته

شته و طرز مبارزه با آن

شته
Phylloxera
(Filoksera)
حشرات این خانواده که با خرطوم خود از شیره گیاهی تغذیه می کنند ، دارای تعداد زیادی از گونه ها و از آفات مهم و درجه اول گیاهان صنعتی ، زینتی ، باغبانی ، سبزیکاری ، جنگلی و غیره بوده و از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار میباشند .
شته ها علاوه بر تغذیه از شیره گیاهی در انتقال بیماریهای ویروسی نقش مهمی ایفا می کنند .
عده ای از شته ها باعث پیچیدگی برگ و یا تغییر شکل شاخه ها گردیده و برخی بر روی قسمتهای گیاهان میزبان تشکیل گالهای گوناگونی را می دهند .
شته ها حشرات کوچک کُرَوی ، پهن و یا بیضی شکل هستند ، طول بدن آنها از نیم میلیمتر تا هشت میلیمتر متغیر و اغلب اوقات بین 2 تا 4 میلیمتر می باشد .
رنگ آنها بسیار متنوع و اغلب دارای رنگهای زرد ، سبز ، قرمز ، سیاه و یا خاکستری هستند .
بدن آنها نرم و پوشیده از موهای ریز با اندازه های متفاوت میباشد .
در شته ها سر دارای یک جفت شاخک که طول آن متغیر است وجود دارد .
شته ها دارای سه جفت پا هستند و پاهای عقبی معمولا بلند تر از سایر پاها می باشد .
شته ها به دو شکل بدون بال و یا بالدار میباشند .
در نزد اغلب گونه ها شکم حشره به دم کوتاهی ختم می شود .
ضمنا در طرفین و پشت حلقه ششم شکم زائده ای با شکل و اندازه متفاوت وجود دارد .
شکل و اندازه این زائده ، شاخکها ، دُم و تزئینات آنها از نظر تشخیص گونه ها اهمیت زیادی دارند .
شته ها معمولا دارای ترشحات شیرین و چسبناکی بنام ( عَسَلَک ) میباشند که باعث جلب مورچه ها گَشته و حتی مورچه ها با شاخکهای خود آنها را تحریک به ترشح شیره نموده و از آن تغذیه می کنند .
بعضی از مورچه ها برای یک کُلُنی از شته ها لانه ساخته و آنها را محبوس می کنند و یا آنها را به مکانهای دیگر مخصوصا روی ریشه گیاهان منتقل می کنند .
در حقیقت مورچه ها استثمارکننده شته ها هستند .
بدین جهت شته ها را گاو شیری مورچه ها نامیده اند .
در عوض مورچه ها اغلب اوقات شته ها را از حمله و گزند دشمنانشان مصون می دارند .
زندگی شته ها بسیار پیچیده است در قسمتی از زندگی خود بطریق بِکرزائی تکثیر پیدا کرده و سپس بعد از پیدایش افراد نر و ماده و آمیزش بین آنها نسل های متعددو متوالی ایجاد کرده و در پائیز ماده های جنسی تخمهای زمستانه می گذارند .
زادآوری در شته ها بسیار زیاد میباشد ، بطوریکه تعداد نسل آنها گاهی در سال در مناطق مناسب به 20 نسل می رسد .
چند تائی شته کافی است تا در اندک زمان باغ یا گلزاری را آلوده نماید .
عده ای از شته ها زندگی خود را بر روی یک گیاه بپایان می رسانند ( یک میزبانه ) در حالیکه عده ای دیگر قسمتی از زندگی خود را روی یک گیاه و قسمت دیگر را روی گیاه دیگری می ذرانند ( دومیزبانه ).
شرایط آبر و هوائی فصل بهار ، زادآوری این حشرات را بسیار تسریع می کند .
در مورد شته های دو میزبانه اگر بتارانهای بهاری موقعی ببارد که حد اکثر افراد بالدار باشند ، تعداد زیادی از آنها را نابود می کند .
در حالیکه بر روی افراد بی بال و لاروها تاثیری ندارد .
جمعیت شته های یک میزبانه در اوائل بهار بسیار زیاد می باشند ولی بتدریج در هنگام تابستان تعداد آنها در نتیجه عوامل کنترل کننده مانند کفشدوزکها ، مگسها ، رنبورهای شته خوار ، قارچهای شته کُش ، و همچنین بعلت کمی رطوبت از بین رفته و سپس در اوائل پائیز شروع بازدیاد می کنند .
کثرت جمعیت و در نتیجه زیان شته ها به عوامل بسیار زیاد از قبیل شرایط آب و هوائی ، رطوبت ، حرارت ، مقدار و شدت نور ، عمل پارازیت ها و شکاری ها، بستگی دارد .

ادامه نوشته

كرم خوشه‌خوار انگور

Lobesia botrana

(Lep: Tortricidae)

در ايران فقط روي انگور گزارش شده است. در بهار لاروهاي جوان نسل اول از جوانه‌هاي گل دهنده و غنچه تغذيه كرده و روي آنها را با تارهايي مي‌پوشانند. در برخي موارد نيز از جوانه‌هاي شاخه‌زا تغذيه كرده و در نتيجه سبب خشكيدن گلها و جوانه‌ها و ريزش آنها مي‌گردند. لاروهاي نسل دوم از گوشت غوره تغذيه مي‌نمايند. بر اثر تغذيه پوست غوره منظره خاكي رنگي پيدا نموده، چروك برداشته و ح به‌ها مي‌ريزند. لاروهاي نسل سوم از انگورهاي رسيده تغذيه مي‌كنند. ابتدا از گشت و سپس از پوست‌هاي رسيده مي‌خورند. محل فعاليت آفت بوسيله تارهايي روي خوشه مشخص مي‌باشد. خوشه‌هاي آلوده مورد حمله انواع قارچها قرار گرفته خسارت‌هاي ثانويه را بوجود مي‌آورند. لاروهاي نسل بعدي آفت حتي روي انگورهايي كه براي تهيه كشمش اختصاص داده مي‌شوند به انبار منتقل و در آنجا تا بهار سال آينده به سر مي‌برند. خسارت اين آفت در كشت ديم روي انگور به مراتب كمتر از انگور كشت آبي مي‌باشد و به همين جهت در اكثر مناطق ديم مبارزه با آفت معمول نمي‌باشد.



زيست‌شناسي

اين آفت در منطقه شيراز (معتدله) داراي چهار نسل در سال مي‌باشد. ظهور اولين پروانه در اوايل فروردين و اوج پرواز نسل اول آفت در اواخر فرويدن تا اوايل ارديبهشت مي‌باشد. اوج پرواز نسل دوم تقريباً‌ در دهه سوم خرداد، اوج پرواز نسل سوم در اواخر تير تا اوايل مرداد و اوج پرواز نسل چهارم در اوايل شهريور مي‌باشد. در منطقه سوريان آباده (سردسير) آفت سه نسل در سال دارد. ظهور اولين پروانه در اوايل ارديبهشت، اوج پرواز نسل اول در اواسط تا اواخر ارديبهشت، اوج پرواز نسل دوم در اواسط تير و بالاخره اوج پراز نسل سوم در اواخر مرداد تا اوايل شهريور مي‌باشد. بيشترين خسارت مربوط به نسل سوم آفت است. بهترين زمان مبارزه بر عليه آفت يك هفته تا ده روز بعد از تشكيل اوج بروز نسل دوم مي‌باشد. دوره جنيني 8 تا 10 روز، دوره لاروي 17 تا 18 روز و چهار سن لاروي دارد. دوره شفيرگي 7 تا 8 روز و دوره نشو و نما براي يك نسل 32 تا 36 روز طول مي‌كشد. اين آفت در اطراف تهران سه نسل در سال دارد. زمستان را به صورت شفيره در پيله سفيد ابريشمي زير پوست ساقه مو و در زير برگهاي ريخته شده موستان مي‌گذراند. ماده‌ها تخمهاي خود را به صورت انفرادي روي بند خوشه‌ها و حبه‌ها قرار مي‌دهند.



کنترل:

1ـ انتخاب انواع موهايي كه خوشه متراكم ندارند.

2ـ احداث باغ به صورت رديفي و در روي داربست موازي، چون كرم خوشه خوار انگور اغلب به موستانهايي كه فاقد داربست بوده و موها به شكل گسترده روي زمين يا پشته‌ها باشند، حمله مي‌نمايد.

3ـ هرس هر ساله مو براي جلوگيري از تجمع شاخه‌هاي اضافي، سوزاندن علف‌هاي هرز و برگهاي خشك در پاييز، شخم عميق و استفاده از يخ آب زمستانه براي از بين بردن شفيره‌هاي زمستان گذران

کنترل شیمیایی:

نوبت اول سمپاشی در مرحله غنچه و قبل از باز شدن گلها. نوبت دوم زمان غوره و نوبت سوم در شروع آبدار شدن میوه

1. دیازینون WP40% و 1.5 درهزار

2. زولون EC35% ،، ،، ،،

3. تری کلروفن sp80% و 1.5 در هزار (دیپترکس)

4. دیازینون EC60% ،، ،، ،،

5. اتیون EC47% ،، ،، ،،

آنتراکنوز موز Banana anthracnose

بیماری ناشی از قارچ Colleotrichum musae که روی پوست میوه تولید لکه های قهوه ای تا سیاه می دهد. در بعضی موارد این قارچ دم میوه را در خوشه آلوده میکند که در این صورت بیماری بنامblack end یا crown rot

نامیده می شود.

كنترل :

1- استفاده از قارچ‌كشهاي فربام، زينب، كاپتان به نسبت 2- 1.5 درهزار

توصيه‌ها: 1- تقويت گياه 2- حذف شاخه‌هاي خشكيده 3- كنترل آفات وساير بيماريها



 

سرطان طوقه سيب

بيماري ناشي از باكتري Agrobacterium tumefaciens است.علائم آن تشكيل گال در محل طوقه وندرتا ريشه وساقه است.

اين بيماري بيشتر در نهالستانها ديده مي‌شود. گالها به علت رشد و تكثير سرطاني ياخته هاي آلوده ايجاد مي‌شوند. تبديل ياخته هاي عادي به ياخته هاي سرطاني بر اثر ورود پلاسميد مولد غده ((Ti- plasmid به ياخته، ادغام DNA مولد غده در كروموزم هسته صورت مي گيرد.

توصيه: انتخاب نهالهاي سالم يكي ازبهترين روشهاي كنترل بيماري است. ضدعفوني ابزار هرس وجلوگيري از زخمي شدن شاخ و برگ نيز توصيه مي شود

Apple chlorotic leaf spot virus

بيماري گسترش جهاني دارد. در ايران نيز وجود دارد.علائم بيماري دير ظاهر مي‌شود. گاهي دو تا سه سال بعد از آلودگي علائم ظاهر مي‌شود و به همين دليل به آنApple larent virus هم مي‌گويند.حالت كلروز روي برگها ايجاد مي‌شود در نهايت درخت دچار زوال مي‌شود.

عامل ويروسي رشته اي از جنس Trichovirus است ،كه در بسياري از ارقام تجاري سيب بدون علائم است. اما در بعضي از ارقام توليد لكه هاي روشن مي‌كند ونيز با بيماري سرشاخه كاري سيب (Apple top working disease)همراه است . بيماري سرشاخه كاري سيب در ژاپن ديده شده است. ويروس از گروه Closterovirus مي‌باشدكه فقط با پيوند منتقل مي‌شود.

سیب

تعریق بیش از حد

تعریق بیش از حد که در اصطلاح علمی هیپرهیدروزیس نامیده می‌شود حالتی است که در آن میزان ترشح عرق که درحالت معمول برای دفع دمای بالای بدن به کار می‌رود، به حدی بالاتر از میزان قابل قبول می‌رسد. این افراد حتی در هوای سرد و بدون انجام فعالیتهای زیاد نیز عرق می‌کنند و همیشه از آن رنج می‌کشند. طبق برخی آمارها یک نفر از هر هزار نفر افراد جامعه دچار این مشکل هستند.

انواع مختلف هیپرهیدروزیس

همه ما از مشکلات تعریق زیاد زیر بغل اطلاع داریم! و بسیاری از دوستان ما به دلیل تعریق بیش از حد کف دستها در کارهای روزمره و حتی معمولیشان مثل حرکت دادن دستها، نوشتن، جابجا کردن کاغذ و ...دچار مشکلند، تعریق بیش از حد کف پا موجب بوی بد آن و ماندگار شدن بوی کفش و جوراب و ... خلاصه گریزان شدن دیگران خواهد شد. وقتی این تعریق در صورت نمایان می‌شود همه را متعجب و باخبر می‌کند و موجب مشکلاتی حتی در اعتماد به نفس ما خواهد شد! تعریق بیش از حد بدن می‌تواند باعث خیس شدن لباس شده و مشکلات و معضلات خاص خود را پدید آورد.

علت تعریق بیش از حد

در حقیقت بسیاری از موارد علت شناخته شده‌ای ندارند، و اصطلاحا اینها را موارد اولیه یا ایدیوپاتیک می‌نامند، به عبارت دیگر در این افراد بیماری شناخته شده‌ای باعث ایجاد تعریق فراوان نشده است. گرچه علل واقعی ناشناخته‌اند، اما مکانیسمهای این حالت بخوبی مشخص گشته‌اند. سیگنالهای اعصاب نباتی و خود کار بدن (که ما تقریبا هیچ کنترل ارادی بر آن نداریم) به غدد عرق پیام می‌دهند که عرق تولیدی خود را به بیرون بریزند، در شرایط طبیعی وقتی حرارت داخل بدن به حدی بالاتر از مقدار قابل قبول رسید سیگنالهای بیشتری برای تعریق بیشتر و در حقیقت دفع حرارت زیادی بدن ارسال می‌شود. حال وقتی این سیگنالها به حدی بیشتر از میزان مورد نیاز ارسال شوند، همین مشکل یعنی هیپرهیدروزیس ایجاد می‌شود و نه تنها برای بیمار مفید نخواهد بود بلکه او را با مشکلات متعددی روبرو خواهد ساخت!

گاهی مواقع می‌توانیم علت ایجاد این مشکل را درک کنیم و در حقیقت مسائل و بیماریهای خاصی موجب پیدایش این حالت شده‌اند، اینگونه موارد را ثانویه می‌نامیم. برخی از علل مولد تعریق بیش از حد عبارتند از:
پرکاری تیروئید، چاقی، یائسگی، استفاده از داروهای ضد افسردگی، درمانهای هورمونی برای بدخیمیها یا سایر مشکلات پروستات، اختلالات سیستم اعصاب مرکزی، اختلالات شدید روحی - روانی و ... . به نظر می‌رسد که استرسها باعث تشدید هیپرهیدروزیس می‌شوند، اما برخی از پزشکان این ارتباط را قبول ندارند. به نظر می‌رسد که در این شرایط سیستم عصبی دستورات بیشتری برای ترشح عرق به غدد مولد آن ارسال می‌کند یا بعبارت دیگر حساسیت غدد عرق به استرس در این افراد بیش از حد معمول است.

چاره چیست؟ آیا می‌توان در این زمینه کاری کرد؟

پاسخ این سؤال مثبت است‌، گر چه ممکن است فقط بتوانیم میزان ترشح را کاهش دهیم نه آن را درمان کنیم، اما همین هم می‌تواند ارزشمند باشد. برخی از آرام‌بخشها و داروهای ضد کولینرژیک می‌توانند میزان ترشح عرق را کاهش دهند، اما بخاطر عوارض جانبیشان (مثل خشکی دهان ، تاری دید و ...) چندان مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، چرا که این عوارض دست کمی از تعریق بیش از حد ندارند!!!

کافئین از جمله موادی است که مصرف آن باعث افزایش ترشح غدد برون ریز می‌شود و به همین دلیل استفاده از آن به مبتلایان توصیه نمی‌شود، در همین راستا باید به ادویه‌جات نیز اشاره کرد و همزمان کاهش مصرف آنها را نیز به شما پیشنهاد می‌کنیم.

سرطانزایی تابش

تابش پرتوها بر موجودات زنده دارای دو اثر است، آثار تصادفی و غیر تصادفی. آثار تصادفی آثاری هستند که برای آنها دوز (مقدار) آستانه معلومی وجود ندارد. یکی از این آثار تصادفی ، سرطانزایی پرتوها در بافتها و اندامهای مختلف است.

اطلاعات اولیه

گروهی از واکنشها یا پاسخها که تحت تاثیر برخورد پرتوها به بافتها یا اندامها ، ایجاد می‌شود، تغییرات ژنتیکی و تومورزا هستند که برای آنها مفهوم آستانه ، کمتر کاربرد دارد. برای این پاسخهای اخیر به تابش یوننده ، جامعه علمی به این نظر رسیده است که تغییرات در هر سطح پرتوگیری ، می‌تواند ایجاد شود، هرچند که به ازای دوزهای پایین ، فراوانی تغییرات در جمعیت پرتو گرفته ممکن است پایین فرض شود، ولی فراوانی رخداد ، باز هم صفر نیست. پاسخهای بدون آستانه مانند سرطانزایی احتمالا فقط به تغییر یک یا حداکثر چند یاخته بستگی دارند تا پاسخ مربوطه را تامین کنند.

آثار تصادفی عبارتند از آثاری که برای آنها ، آستانه‌ای برای پاسخ وجود ندارد و برای آنها شدت پاسخ به شدت تابش ، بستگی دارد، یعنی که همه یا هیچ. یکی از این اثرات تصادفی ، تولید سرطان است. آثار تصادفی ، فرایندی را توصیف می‌کند که شامل عنصری شانسی در نتیجه است و یا به بیان دیگر ، پیش بینی درباره این فرایند بر پایه تصادف و یا احتمالات صورت می‌گیرد. در میان هر جمعیت وسیعی از یاخته‌ها ، یک عبارت احتمالی برای این احتمال وجود دارد که یک تک یاخته به یک تیره بالقوه کلنی ، برای بعضی نشانه‌های اختصاصی جدید ، تبدیل شود و این نشانه اختصاصی ممکن است به هر یک از یاخته‌های اولاد ، به صورت یک خصیصه توارثی برای همیشه منتقل شود. (ژنتیک و سرطان)

تاریخچه

سالهای چندی از کشف اشعه x از سوی رونتگن گذشت تا پی بردند تابش یوننده به ایجاد سرطان در انسانهایی می‌انجامد که تحت تاثیر تابش این پرتوها قرار می‌گیرند. التهاب پوست دستها ، اما بدون بروز سرطان اثبات شده در سال 1896 گزارش شد. اولین تغییرات سرطانی مشخص در سال 1902 در یک زخم ناشی از پرتو x گزارش شد و سرطانهای خون مشخص ناشی از تابش پرتوها ، در سال 1911 گزارش شده است. تصور می‌شد که این سرطانهای اولیه پیامد پرتوگیری بیش از حد تابش یوننده باشد، اما چندین سال بعد بود که توانستند به کمک مطالعات گسترده نشان دهند که سرطان می‌تواند با مقدار کم تابش پرتو ، ارتباط داشته باشد.

سرطانزایی تابش در حیوانات آزمایشگاهی

تولید سرطان در حیوانات آزمایشگاهی ، خیلی پیش از نمایش صریح ارتباط میان پرتوگیری تابش یوننده در دوزهای کم ، مانند آنچه پرتوشناسان دریافت می‌کنند و نیز سرطان در نزد انسان ، شناخته شده بود. در سالهای 1930 ، آزمایشگران افزایش انواع سرطانهای خون در موش را به نمایش گذاشتند. در سال 1958 آپتون و دیگران ، اطلاعات گسترده‌ای را درباره روابط دوز _ پاسخ ، برای بروز سرطان مغز استخوان و سرطان لنفاوی در موش انتشار دادند که برخی از آنها به قرار زیر است:

• احتمال بروز تومور در حیواناتی که هرگز ، پرتو نگرفته‌اند، مخالف صفر است.
  
  
• منحنی احتمال بروز سرطان برحسب دوز ، به ازای دوزهای کم به شدت افزایش می‌یابد.
  
  
• یک مقدار بیشینه برای بروز دست یافتنی (سرطان) وجود دارد.
  
  
• معمولا احتمال بروز به ازای دوزهای بالاتر از بیشینه ، کاهش می‌یابد، ولی این کاهش با انجام تصحیحهای مربوط به مرگ ناشی از سایر عوامل از بین می‌رود.
  
  چرا بیشینه‌ای برای بروز تومور در حیوانات پرتو دیده ، وجود دارد؟ مطالعات مربوط به تغییر شکل یاخته این موضوع را مطرح و تائید کرده‌اند که با افزایش دوز تابش ، از بین رفتن یاخته‌های بالقوه تغییر شکل یافته به مساله‌ای مهم تبدیل می‌شود. در نتیجه تعداد یاخته‌هایی که زنده می‌مانند تا سرانجام توموری را بوجود آورند، در دوزهای بسیار زیاد کاهش می‌یابد. این توضیح برای توجیه وضع ثابت پیوسته منحنی دوز _ پاسخ مشاهده شده برای بسیاری از تومورها ، قانع کننده نیست. توصیف کمی خطر مرتبط با پرتوگیری تابش یوننده برای جمعیتهای انسانی را نمی‌توان مستقیما از مطالعات مربوط به حیوانات بدست آورد. از آزمایشات انجام گرفته بر روی حیوانات ، می‌توان به نتایج زیر پی برد:
  
  
• بافتهای جدید از هر نوع را می‌توان با پرتودهی یک حیوان با حساسیت مناسب در شرایط پرتودهی متناسب معین تولید کرد.
  
  
• با پرتودهی حیوانات گونه‌ها و نژادهای مختلف ، فراوانی انواع بافتهای جدید زیاد نمی‌شود.
  
  
• آثار سرطانزایی تابش از طریق ساز و کارهای متفاوتی که به نوع تومور و شرایط پرتوگیری بستگی دارد، به یکدیگر مربوط می‌شوند.
  
  
• در سطوح دوز پایین یا متوسط ، آثار سرطانزایی تابش اغلب ظاهر نمی‌شود، مگر عوامل دیگر به آن کمک کنند.
  
  
• توزیع تومورهای ناشی از تابش معمولا برحسب نوع تومور ، زمینه ژنتیکی و سن حیوانی پرتودیده ، شرایط پرتودهی و سایر متغیرها ، تغییر می‌کند.

نظریه دودمانی سرطانزایی

سرطان با سه ویژگی زیر مشخص می‌شود:

• تغییر شکل یاخته‌ها که باعث بوجود آمدن یک حالت عدم پاسخگویی به ساز و کارهای کنترل رشد موجود زنده دست نخورده می‌شود.
  
  
• توانایی این یاخته‌های تغییر شکل یافته در تجاوز به بافتهای اطراف.
  
  
• توانایی این سلولها در مهاجرت به سایر نقاط بدن و بوجود آوردن یک تومور در حال رشد جدید ، نتیجه تغییر ارث بردنی در ماده ژنتیکی یک سلول بدنی است.
  
  تائید تجربی توانمندی برای مدل دودمانی سرطانزایی وجود دارد. تغییرات کروموزومی ، نقش ترمیم DNA ، ترمیم خطا ، وراثت پذیری ویژگیهای تغییر شکل یافته در یاخته‌های بدنی ، همگی اگر دارای طرحهای یکسان نباشند، بسیار شبیه به الگوهایی هستند که در بروز سرطان ناشی از تابش ، دیده می‌شود. از تحلیل طرح تغییرات هم آنزیم داخل تومورها ، مدرکی قوی دال بر سازگاری و تداوم دراز مدت تغییرات نماد کروموزومی در سلول سرطانی و تولید طرحهای ایمنی گلبولی مخصوص که سرطان از یک تک یاخته بوجود آمده است، وجود دارد.
  
  - تفاوتهای میان گونه‌ای (یعنی مربوط به نژاد) در حساسیت به سرطانزایی ناشی از تابش پرتوها ، نقش مهمی را برای ساخت ژنتیکی نمونه پرتو دیده داراست. حالت تکثیر یاخته‌ای و وابستگی حساسیت تولید سرطان به سن نیز ، دخالت تعیین کننده‌ای در این فرایند دارند.

نهفتگی رشد تومور

همه داده‌های انسانی که ارزیابی شده است، به علاوه داده‌های تجربی مربوط به حیوانات ، نشان می‌دهند که همواره تاخیری بین تابش نمونه و ظهور بافت جدید ، وجود دارد. برای جمعیتهای جونده ، نهفتگی در فاصله میان تابش و ظهور تومور می‌تواند از چند ماه سال (2 تا 3 سال) باشد. برای جمعیتهای انسانی ، نهفتگی می‌تواند به کوتاهی 2 الی 5 سال مانند سرطانهای خون و یا به ازای 30 سال ، مانند برخی تومورهای سخت انسانی ، باشد. دلیل وجود این دوره نهفته مشخص نیست، اما وجود یک نهفتگی طولانی نشان می‌دهد که تغییرات چندی برای رشد نهایی تومورها یا در یاخته تغییر شکل داده و یا در ارتباط با میزبان این یاخته‌های تغییر شکل یافته ، ضروری است.

آثار آهنگ دوز

یک مشاهده کلی درباره سرطانزایی تابش این است که کاهش آهنگ دوز در فرایند پرتودهی ، تاثیر تابش در تولید سرطان را کم می‌کند. کاهش مشاهده شده در تاثیر کم کردن آهنگ دوز با قابلیت یاخته‌های پرتو دیده در ترمیم آسیب وارد بر مولکولهای DNA ارتباطی تنگاتنگ دارد. چون تاثیر بیشتر تابش با LET بالا نیز به ترمیم یا عدم ترمیم DNA مربوط می‌شود، انتظار داریم تابشهای با LET بالا برای سرطانزایی موثرتر از پرتوهای با LET پایین باشند. کم کردن آهنگ دوز معمولا تاثیر تابش با LET پایین را در تولید سرطان ، کاهش می‌دهد.

سرطانزایی تابش در جمعیتهای انسانی

چند گروه از افراد پرتودیده برای ارزیابی گسترده سرطانهای پرتوزاد در دسترس هستند که در بین آنها گروههای زیر دارای اهمیت می‌باشند.

پرتوگیری شغلی

• پرتو شناسانی که در ضمن کار در معرض تابش قرار گرفته‌اند.
  
  
• کارکنان معادن اورانیوم و سایر معادن که در محل کار خود در معرض تابش رادون (Ra) قرار گرفته‌اند.
  
  
• رنگ کاران عقربه‌های رادیوم که در خلال رنگ کردن عقربه‌های شبرنگ در معرض رادیوم قرار می‌گیرند.

پرتو گیری پزشکی

• بیمارانی که برای خشک شدن مفصل ستون مهره‌ها ، با پرتوهای x یا رادیوم ، مداوا می‌شوند.
  
  
• زنانی که به خاطر درمان بیماریهای بی‌خطر ناحیه لگن و یا سینه تحت درمان هستند.
  
  
• نوزادان و کودکانی که به خاطر عوارض بی‌خطری چون غده‌های تیموس بزرگ و یا کچلی مداوا می‌شوند.
  
  
• گروهی از کودکان که در هنگام حاملگی مادرشان در داخل رحم ، در معرض تابش قرار گرفته‌اند.

سرطان پرتوزاد اندام خاص در انسانها

برآورد ضرایب خطر سرطانها در اندامهای به خصوص ، در حال حاضر در شرایط بازنگری پردامنه‌ای است. حساسیت به بروز سرطان پرتوزاد به شدت تغییر می‌کند. نهفتگی بروز این بیماریها نیز دارای گستره وسیع تغییراتی از 5 سال برای سرطان خون تا 30 سال برای سرطان سینه است. وقتی داده‌های مربوط به بروز سرطان خون در بازماندگان ژاپنی و سایر گروههای تحت تاثیر اشعه ، ارزیابی شدند، نهفتگی کوتاه آن باعث شد که ناظران پیش بینی کنند مغز استخوان ، حساس‌ترین عضو برای سرطان پرتوزاد است.

با گذشت زمان و بررسی سرطانهای پرتوزاد در سایر اندامهای بدن ، این دیدگاه تغییر چشمگیری کرده است. اکنون این باور وجود دارد که حساس‌ترین اندامها به سرطان پرتوزاد عبارتند از: سینه زنان و ریه‌ها.

کشاورزی پیشرفته

ژنوم در موجودات مختلف

به کل ماده ژنتیکی موجود در داخل یک سلول ، ژنوم گفته می‌شود و اندازه ژنوم در موجودات مختلف متغیر است. ولی در هر گونه از موجودات اندازه ژنوم یکسان است.

اطلاعات اولیه

در ساده‌ترین حالت یک ژن را می‌توان به صورت قطعه‌ای از یک مولکول DNA و حاوی رمز برای توالی اسید آمینه‌ای یک رشته پلی پپتیدی و توالیهای تنظیم کننده لازم برای بروز آن در نظر گرفت. در بین جانداران دو نوع سلول یوکاریوت و پروکاریوت در نظر گرفته می‌شود. جانداران یوکاریوت به جاندارنی گفته می‌شود که سلولهای آنها دارای هسته است و مولکولهای DNA آنها در داخل ساختمانهایی به نام کروموزوم درهسته بسته بندی شده‌اند. در جانداران پروکایوت هسته مشخص و کروموزومها یافت نمی‌شوند و مولکولهای DNA در ساختارهایی به نام نوکلوئید که فاقد پروتئینهای هیستون هستند مجتمع می‌شوند. به مجموعه این ژنها در هر سلول در جانداران مختلف ژنوم آن جاندار گفته می‌شود.

ژنوم ویروسها

ژنوم ویروسها ساختمان ساده‌ای دارند که معمولا فقط از مقداری پروتئین و مقداری اسید نوکلئیک تشکیل شده است (در ویروسهای پوشش‌دار یک لایه لیپیدی نیز وجود دارد). اسید نوکلئیک موجود در ویروسها ممکن است، RNA یا DNA باشد. ولی در هیچ ویروسی DNA و RNA باهم وجود ندارد. RNA و DNA موجود در ویروسها ممکن است تک رشته‌ای یا دو رشته‌ای باشند. همچنین در مورد ویروسهای DNA‌دار ممکن است ژنوم آنها به صورت خطی یا حلقوی باشد. ولی در ویروسهای RNAدار ، ژنوم همواره به صورت خطی خواهد بود. در بعضی از ویروسها برای مثال رترو ویروسها که عامل بیماری ایدز هستند، در بین آنها می‌باشد. ژنوم به صورت یک قطعه‌ای نبوده ، بلکه چند قطعه‌ای می‌باشد.

اندازه ژنوم ویروسها

اندازه ژنوم ویروسها یکسان نیست و حدودا بین 3 کیلو باز تا 200 کیلو باز متغیر می‌باشد. وزن ژنوم ویروسها در حدود 1.7 الی 10⁶×13 می‌باشد. همانطوری که از مثالهای فوق مشخص است، تفاوت خاصی بین اندازه ژنوم ویروسهای مربوط به پروکاریوتها و ویروسهای مربوط به یوکارویوتها وجود ندارد. نکته جالب دیگر در مورد ژنوم ویروسها این است که مولکولهای دیگری مانند پلی پپتیدها و آمینو اسیدها و قندها ممکن است به صورت کووالانسی به اسیدهای نوکلئیک ویروسها متصل شوند.

برای مثال در باکتریوفاژ T ، زوج T₄ , T₂ به جای سیتوزین ، 5-هیدروکسی متیل سیتوزین وجود دارد که عامل OH- ، هیدروکسی متیل سیتوزینمعمولا با قند گلوکز جایگزین می‌شود. این عمل ، محافظت ژنوم ویروس در مقابل آنزیمهای نوکلئاز میزبان را سبب می‌شود.

ژنوم پروکاریوتها

ژنوم پروکاریوتها یک مولکول DNA حلقوی است که به میزان زیادی پیچ خورده و به صورت فرا پیچیده در آمده است. تا خوردن و فراپیچش برای جای گرفتن ژنوم در داخل سلول بسیار ضروری است. زیرا اندازه معمولی ژنوم در پروکاریوتها بسیار بزرگتر از اندازه سلول باکتری است. برای مثال طول DNA کامل Ecoli بدون واپیچش حدود 100mm است. در حالی که طول خود سلول Ecoli حدود 2 میکرومتر می‌باشد و جای دادن این DNA در داخل EColi به تا خوردن زیادی نیاز دارد. اندازه ژنوم معمولی باکتریها در حدود 10⁹ الی 10¹⁰ دالتون می‌باشد.

مثلا EColi دارای ژنومی با وزن 2.7x10⁹ دالتون و با حدود 4600 کیلو جفت باز می‌باشد. این اندازه به میزان قابل توجهی کوچکتر از ژنوم یوکاریوتها می‌باشد. ولی از اندازه ژنوم ویروسها بزرگتر است. در بسیاری از باکتریها علاوه بر ژنوم اصلی ، در حدود 20-1 مولکول کوچک DNA حلقوی وجود دارد که پلاسمید خوانده می‌شوند. اندازه پلاسمیدها کوچک بوده و در حدود اندازه ژنوم ویروسها می‌باشد. پلاسمیدها قدرت تکثیر دارند و با نظم خاصی متناسب با تقسیم باکتریها تکثیر می‌شوند.

بطوری که تعداد آنها درون سلول باکتری همواره ثابت است. مشخصه اصلی پلاسمیدها این است که اطلاعات مربوط به بعضی از خصوصیات باکتریها ، مثلا مقاومت به آنتی بیوتیکها یا توانایی مصرف مواد و غیره بر روی پلاسمید قرار دارند و با انتقال یک پلاسمید از یک باکتری به باکتری دیگر این خصوصیات نیز منتقل می‌شود. امروزه پلاسمیدها نقش مهمی در زمینه کارهای مهندسی ژنتیک بر عهده دارند.

ژنوم میتوکندری و کلروپلاست

این ژنومها از نظر بسیاری از خصوصیات شبیه ژنوم باکتریها می‌باشد. این ژنومها نیز به صورت DNA حلقوی فرا پیچیده هستند. اندازه این ژنومها در یوکاریوتهای مختلف متفاوت است. برای مثال اندازه کلروپلاست در گیاهان مختلف حدود 120 - 20 کیلو جفت باز می‌باشد. ولی اندازه ژنوم میتوکندری محدوده وسیعتری دارد و حدود 200 - 16 کیلو جفت باز می‌باشد.

میتوکندری یوکاریوتهای عالی‌تر ژنوم کوچکتری نسبت به میتوکندری یوکاریوتهای پست دارند. برای مثال اندازه ژنوم میتوکندری انسان 16569 جفت باز می‌باشد. در حالی که اندازه ژنوم میتوکندری مخمر حدود 90000 جفت باز می‌باشد. دانشمندان علت کوچکتر شدن ژنوم میتوکندری در یوکاریوتهای عالی‌تر را خارج شدن ژنها از میتوکندری و ورود آنها به داخل ژنوم میزبان می‌دانند. این مطلب امروزه تا حدودی به اثبات رسیده است.

ژنوم یوکاریوتها
اندازه ژنوم موجودات یوکاریوت از مخمر گرفته تا انسان ، نسبت به ژنومهای قطعات مختلف DNA ، رشته‌ای است که هنگام تقسیم سلولی به صورت کروموزومها قابل مشاهده هستند. این ساختار ناشی از وجود هیستونها در داخل ژنوم یوکاریوتها می‌باشد. اندازه ژنوم یوکاریوتها 1015 - 1010 جفت باز متغیر می‌باشد که در تعداد متفاوتی از کروموزومها وجود دارند.

اندازه کروموزومها و تعداد آنها در هر گونه از یوکاریوتها ثابت می‌باشد. نکته دیگر در مورد یوکاریوتها محصور بودن ژنوم آنها در داخل هسته می‌باشد. وجود غشای هسته باعث می‌شود که اعمال همانندسازی و نسخه برداری DNA در خارج از محیط داخلی سلول صورت بگیرد که این مطلب خود یک عامل تنظیمی برای ژنها می‌باشد.

توالیهای با تکرار زیاد

نکته مهم و جالب توجه دیگر در مورد ژنوم یوکاریوتها ، وجود توالیهای تکرار شونده در ژنوم آنهاست. این توالیهای تکراری در ژنوم تمامی یوکاریوتها وجود دارد و ممکن است تا 10 میلیون بار تکرار شوند. توالی تکرار شونده ممکن است تا حدود 100 نوکلوتید را شامل شود. این توالیها را توالیهایی با تکرار زیاد می‌نامند. در کنار توالیهای با تکرار زیاد ، توالیهای دیگری با تکرار متوسط نیز وجود دارند که طول آنها بیشتر از طول توالیهای با تکرار زیاد می‌باشد. این توالیها معمولا تعداد کمتری (حدود 1000) دارند.

نقش توالیها با تکرار زیاد

دخالت در سازمان دهی DNA یوکاریوتها می‌باشد. برای مثال این توالیها در سانترومر وجود دارند. توالیهای با تکرار متوسط گاهی نقش ساختمانی نیز دارند. برای مثال ژنهای RNA ریبوزومی در بعضی از موجودات مثلا وزغها به صورت تکرار متوسط هستند و حدود 1000 نسخه از آن وجود دارد.

همچنین به دلیل قرار گرفتن توالیهای با تکرار متوسط در محلهای خاص نسبت به ژنهای ساختمانی ، به این توالیها نقش تنظیمی نیز نسبت داده شده است. با توجه به حجم زیاد توالیهای تکراری در ژنوم یوکاریوتها ، ژنهای ساختمانی بطور تخمینی فقط حدود 10 درصد کل DNA سلول یوکاریوتها را تشکیل می‌دهند.

هلو

كفشدوزك

 

گل رز

ژنتیک مولکولی

دید کلی

ماهیت مولکولی ماده ژنتیکی چیست؟ چطور اطلاعات ژنتیکی از یک نسل به نسل بعد با صحت بالا انتقال می‌یابد؟ تغییرات نادر در ماده ژنتیکی که ماده خام تکامل می‌باشد، چگونه ایجاد می‌شوند؟ چطور اطلاعات ژنتیکی نهایتا به شکل توالیهای اسید آمینه‌ای مولکولهای پروتئینی متنوع موجود در یک سلول زنده ، بیان می‌شود؟ و ... . واحد پایه اطلاعات در سیستمهای زنده ، ژن می‌باشد.

از نظر بیوشیمیایی یک ژن به صورت قطعه‌ای از DNA تعریف می‌شود که اطلاعات مورد نیاز برای ایجاد یک محصول دارای فعالیت بیولوژیک راکد می‌کند. محصول نهایی معمولا یک پروتئین است. ممکن است محصول ژنی وظیفه‌ای یکی از انواع RNA باشد. ذخیره ، حفظ و متابولیزم این واحدهای اطلاعاتی موضوعات بحث را در ژنتیک مولکولی تشکیل می‌دهند. پیشرفتهای اخیر در ژنتیک مولکولی ، منجر به مطرح شدن سه فرآیند اصلی در استفاده از اطلاعات ژنتیکی شده است.

• اولین فرآیند ، همانند سازی DNA یا نسخه برداری از DNA مادری و تولید مولکولهای DNA با توالیهای نوکلئوتیدی یکسان می‌باشد.
  
  
• دومین فرآیند سنتز RNA از روی DNA است، که طی قسمتهایی از پیام ژنتیکی کد شده در DNA دقیقا به صورت RNA ، نسخه برداری می‌شود.
  
  
• سومین فرآیند ، ترجمه می‌باشد که به موجب آن پیام ژنتیکی کد شده در RNA پیک بر روی ریبوزومها به پلی‌پپتیدی با توالی مشخص از اسیدهای آمینه ترجمه می‌شود.

وقایع مهم در ژنتیک مولکولی تا سال 1944

• شروع ژنتیک توسط گرگور مندل و با مقاله‌ای بود که وی در سال 1866 در مجموعه مقالات انجمن علوم طبیعی در مورد نخود فرنگی ، به چاپ رساند.
• تا سال 1900 طول کشید تا سایر زیست شناسان مانند هوگو ، کورنس و شرماک اهمیت کار مندل را درک کنند و این علم پس از رکورد طولانی توالی دوباره یافت.
• در سال 1903 ، ساتن پیشنهاد کرد که ژنها روی کروموزومها قرار دارند.
• در سال 1909 ، یوهانس پیشنهاد کرد که عوامل مندلی ژن نامیده شدند.
• در سال 1910 ، مورگان آزمایشهای زیادی بر روی مگس سرکه انجام داد.
• در سال 1927 ، مولر کشف کرد که اشعه ایکس ایجاد موتاسیون (جهش) در مگس سرکه می‌نماید.
• در سال 1941 ، بیدل و تاتوم پیشنهاد کردند که هر ژن فعالیت یک آنزیم را کنترل می‌کند.
• در سال 1944 ، کتاب زندگی چیست توسط یک فیزیکدان به نام شرودینگر انتشار یافت.

کشف ساختمان DNA

شناخت امروزی ما در مورد مسیرهای اطلاعاتی از همگرایی یافته‌های ژنتیکی ، فیزیکی و شیمیایی در بیوشیمی امروزی حاصل شده است. لین شناخت در کشف ساختمان دو رشته مارپیچی DNA ، توسط جیمز واتسون و فرانسیس کریک در سال 1953 خلاصه گردید. فرضیه ژنتیکی ، مفهوم کد نمودن توسط ژنها را مشخص نمود. با استفاده از روشهای فیزیکی ، تعیین ساختمان مولکولی DNA بوسیله آزمایش انکسار اشعه ایکس ممکن گردید. شیمی نیز ترکیب DNA را آشکار نمود. ساختمان مارپیچی دو رشته‌ای DNA ، چگونگی نسخه برداری آن را نشان داد، نحوه تولید RNA و سنتز پروتئین از روی آن را شفاف کرد.

ژنها و کروموزومها

ژنها قطعاتی از یک کروموزوم هستند که اطلاعات مورد نیاز برای یک مولکول DNA یا یک پلی پپتید را دارند. علاوه بر ژنها ، انواع مختلفی از توالیهای مختلف تنظیمی در روی کروموزومها وجود دارد که در همانند سازی ، رونویسی و ... شرکت دارند. کروموزومهای یوکاریوتی دارای دو توالی مهم تکراری DNA می‌باشند که عمل اختصاصی را انجام می‌دهند؛ سانترومرها که نقاط اتصالی برای دوک تقسیم هستند و تلومرها که در دو انتهای کروموزوم وجود دارند. کروماتین در یوکاریوتها به صورت واحدهای نوکلئوزومی قرار دارد.

متابولیزم DNA

سلامت DNA بیشترین اهمیت را برای سلول دارد که آن را می‌توان از پیچیدگی و کثرت سیستمهای آنزیمی شرکت کننده در همانند سازی ، ترمیم و نوترکیبی DNA ، دریافت. همانند سازی DNA با صحت بسیار بالا و در یک دوره زمانی مشخص در طی چرخه سلولی به انجام می رسد. همانند سازی نیمه حفاظتی است، بطوری که هر رشته آن به عنوان قالبی برای تولید رشته جدید DNA مورد استفاده قرار می‌گیرد. سلولها دارای سیستمهای متعددی برای ترمیم DNA هستند. توالیهای DNA در طی واکنشهای نوترکیبی ، در فرآیندهایی که شدیدا هماهنگ با همانند سازی یا ترمیم DNA هستند، نو آرایی می‌شوند.

متابولیزم RNA

رونویسی توسط آنزیم RNA پلیمراز وابسته به DNA کاتالیز می‌شود. رونویسی در چندین فاز ، شامل اتصال RNA پلیمراز به یک جایگاه DNA به نام پروموتور ، شروع سنتز رونویسی ، طویل سازی و خاتمه ، روی می‌دهد. سه نوع RNA ساخته می‌شود؛ RNA پیک که برای ساختن پلی پپتیدها مورد استفاده قرار می‌گیرد. RNA ناقل که در انتقال اسیدهای آمینه بر روی ریبوزومها برای پروتئین سازی ، شرکت دارند و RNA ریبوزومی که در ساختار ریبوزوم شرکت دارند. این RNA ها به صورت پیش ساز ساخته می‌شوند که طی فرآیندهای آنزیمی بالغ می‌شوند.

متابولیزم پروتئین

پروتئینها در یک کمپلکس RNA پروتئینی به نام ریبوزوم ، با یک توالی اسید آمینه‌های خاص در طی ترجمه اطلاعات کد شده در RNA پیک ، سنتز می‌گردند. اسیدهای آمینه‌ای که توسط کدونهای RNA پیک مشخص می‌گردند، از کلمات سه حرفی نوکلئوتیدی تشکیل شده‌اند. برای ترجمه نیاز به مولکولهای RNA ناقل می‌باشد که با شناسایی کدونها ، اسیدهای آمینه را در موقعیتهای متوالی مناسب خود در داخل زنجیر پلی پپتیدی قرار می‌دهند. بعد از سنتز بسیاری از پروتئینها به موقعیتهای خاص خود در داخل سلول هدایت می‌شوند.

تنظیم بیان ژن

بیان ژنها توسط فرآیندهایی تنظیم می‌شود که بر روی سرعت تولید و تخریب محصولات ژنی اثر می‌گذارند. بیشتر این تنظیم در سطح شروع رونویسی و بواسطه پروتئینهای تنظیمی رخ می‌دهد که رونویسی را از پروموتورهای اختصاصی مهار یا تحریک می‌کنند. اثر مهارکننده ها را تنظیم منفی و فعال شدن را تنظیم مثبت گویند. پروتئینهای تنظیمی ، پروتئینهای اتصالی DNA هستند که توالیهای اختصاصی از DNA را شناسایی می‌کنند. هورمونها بر روی تنظیم بیان ژن تأثیر دارند. موجودات یوکاریوت و پروکاریوت دارای مکانیزمهای متفاوتی برای تنظیم بیان ژنهای خود دارند.

فناوری DNA نوترکیبی

با استفاده از فناوری DNA نو ترکیبی مطالعه ساختمان و عملکرد ژن بسیار آسان شده است. جداسازی یک ژن از یک کروموزوم بزرگ نیاز دارد به، روشهایی برای برش و دوختن قطعات DNA ، وجود ناقلین کوچک که قادر به تکثیر خود بوده و ژنها در داخل آنها قرار داده می‌شوند، روشهایی برای ارائه ناقل حاوی DNA خارجی به سلولی که در آن بتواند تکثیر یافته و کلنیهایی را ایجاد کند و روشهایی برای شناسایی سلولهای حاوی DNA مورد نظر. پیشرفتهای حاصل در این فناوری ، در حال متحول نمودن بسیاری از دیدگاههای پزشکی ، کشاورزی و سایر صنایع می‌باشد.                       منبع:http://www.daneshnameh.ir

زمستان سخت سرد است

قارچها و کنترل بیولوژیک پاتوژنهای گیاهی

استفاده از قارچ ها در کنترل عوامل بیمارگر گیاهی خصوصا قارچها و نماتد ها در جهان رو به افزایش است. قارچ های بسیار با اهمیتی مانند Phytophthora و Fusarium و Pythium که بیماری های عمده ای در گیاهان مهم زراعی و باغی ایجاد می نمایند اخیرا در معرفی کنترل با سایر قارچ ها قرار گرفتند. با توجه به خسارت عمده ای که قارچهای خاکزی فوق الذکر به گیاهان وارد می کنند در سراسر دنیا سموم زیادی برای کنترل آنها معرف می شود. احتمال جایگزینی استفاده از قارچها بجای مصرف سموم شیمیایی برای کنترل آنها با استقبال زیادی روبرو خواهد شد.
در اینجا بعضی از بیماری های گیاهی و کنترل بیولوژیک آنها را تشریح می کنیم.
کنترل سفیدک سطحی Powdery Mildew: برای کنترل بیولوژیکی قارچهای عامل بیماری سفیدک سطحی در گیاهان جالیزی، توت فرنگی، کدوئیان، گوجه فرنگی، گیاهان زینتی، مو و همچنین درختان سیب از قارچ عامل کنترل بیولوژیک Amplomyces quisqualis استفاده می شود. این قارچ به صورت تجاری با نام قارچ کش بیولوژیک Aq۱۰ به فروش می رسد و به صورت پودر قابل تعلیق در آب مصرف می گردد. قارچ کش بیولوژیک مذکور علیه عامل سفیدک پودری چنار Sphaerotheca fuliginea عامل سفیدک پودری مو Uncinula necatorT عامل سفیدک سطحی سیب Podosphaera leucotricha بکار می رود.
●کنترل قارچ گونه های Penicillium spp و Botrytis spp: برای کنترل گونه های مختلفی از قارچ های Penicillium و Botrytis که پوسیدگی نرم و پوسیدگی قهوه ای در مرکبات ایجاد می کنند از قارچ Candida Olephila به عنوان عامل کنترل بیولوژیک استفاده می گردد.
این قارچ با نام تجاری Aspire در آمریکا و کشورهای اروپایی به صورت پودر قابل تعلیق در آب موجود است. معمولا از این فرمولاسیون به صورت اسپری بعد از برداشت بر روی مرکبات استفاده می گردد تا بیماری های پوسیدگی ناشی از پنیسیلیوم و بوتری تیس کنترل شوند. طبیعتا توسعه استفاده از قارچهای کنترل بیولوژیک برای کنترل قارچهای فوق الذکر که بسیار گشترده بوده و خسارت عمده ای به خصوص به محصولات وارد می کنند بسیار ارزنده و مفید خواهد بود.
کنترل زنگ گندم Puccinia graminis: قارچ Aphanocladium album بر روی تاول های یوردیال بر روی گندم که توسط Puccinia graminis f.sp tritici بوجود می آید، کنترل می شود.
قارچ Sphaerellopsis filum به عنوان بیمارگر قارچ (مایکوپارازیت) روی قارچهای عامل زنگ مخصوصا قارچهای Puccinia spp, uromyces spp از جمله زنگ برگ گندم P.recondita فعالیت می کند.
بیماری پاخوره گندم Take-all Disease: این بیماری گسترش جهانی دارد و در اغلب مناطق در مورد کشت گندم در دنیا یافت می شود و خسارت عمده ای به گیاه گندم وارد می نماید.
پاخوره گندم یک بیماری پوسیدگی ریشه و طوقه گیاه گندم و سایر خانواده غلات می باشد و توسط قارچی به نام Gaeumannomyces graminis که متعلق به رده آسکومایستها است، ایجاد می شود این بیماری به خصوص در کشتهای هر ساله و مداوم یک محصول شیوع بیشتری داشته و خسارت زیادی را در مزارع ایجاد می کند. در اثر این بیماری بوته آلوده می میرد(Take-all) و گیاه نابود می شود و محصول تولید نخواهد شد. در مراتع و چمن زارها نیز آلودگی به صورت منطقه ای یا کچلی (Patch) مشاهده می شود. این قارچ با افزایش قارچ Phialophora graminicola که یک بیمارگر ضعیف در خانواده غلات است تا حدودی کنترل می شود. در حقیقت افزایش قارچ Ph. graminicola موجب کاهش جمعیت G.graminis گشته و بیماری پاخوره به میزان قابل توجهی کاهش می یابد. دلیل این امر یا افزایش مقاومت گیاه میزبان به بیماری پاخوره و یا رقابت Ph. graminicola با قارچ عامل بیماری می باشد که برای استقرار، رشد و گسترش آن ممانعت ایجاد می کند. پارازیت ضعیف دیگری در امر کنترل بیماری پاخوره در چمن زارها G.graminis var.graminis می باشد. استرالیا و سایر کشورها با آب و هوای معتدل دو قارچ و دو آنتی بیوتیک پایرون (Pyrone) به طور موثری پاخوره را کنترل می کنند. این قارچ عامل کنترل بیولژیک با نامهای Contans WG و Intercept WG در کشورهای مختلف خصوصا آلمان به صورت گرانول های قابل تعلیق در آب اسپری می شود.
●کنترل بیماری پوسیدگی ریشه گندم: بیماری پوسیدگی ریشه گندم Fusarium culmorum بوسیله قارچهای Cladosporium و Alternaria کنترل می شود.
●کنترل ساق سیاه خربزه: عامل بیماری ساق سیاه خربزه Macrophomina Phaseoline توسط گونه های T.harzianum و T.viride قابل کنترل می باشد. باید توجه نمود که این آنتاگونیست ها، مقاومت بالایی در برابر سم کاربندازیم یعنی موثرترین قارچ کش مورد استفاده در کنترل Macrophomina دارند.
●کنترل بیماری پژمردگی (ورتیسلیوز) پنبه: برای کنتل Verticillium dahlia عامل پژمردگی گیاه پنبه نیز از قارچهای مختلفی استفاده شده است. با استفاده از قارچ Trichoderma viride یک پوشش در اطراف بذر ایجاد نمایند که این قارچ عامل کنترلبیولوژیک از آلودگی و رشد قارچ ورتیسیلوم روی بذر یا نشاء اولیه جلوگیری می کند. البته در خاک هایی که مواد آلی کمی دارد بهتر است بجای قارچ T.vride از قارچ Gliocladium roseum در کنترل عامل بیماری استفاده گردد. در این رابطه مقدار ۵ الی ۱۰ کیلوگرم قارچ با تراکم ۲۰۰ الی ۳۰۰ میلیون ماده تلقیح در گرم همراه با کوددهی قبل از نشاء استفاده می شود. با این روش توانسته اند مقدار ۳۰ الی ۴ درصد بیماری پژمردگی را کاهش داده و میزان ۱۴%-۱۲% تولید محصول را افزایش دهند. بسیاری از جدایه های قارچ G.roseum می توانند میکرواسکلروت های ورتیسلسیوم را در خاک از بین ببرند.
گونه هایی از قارچ های Talaromyces , Chaetomium , Stachybotry , Fimetaria , Podospora , Aspergilus بعنوان عامل کنترل کننده بیولوژیک برای مبارزه با قارچ Verticillium عامل بیماری پژمردگی، در آزمایشگاه و در گلخانه استفاده شده و موثر بوده اند. اصولا این قارچها برای کنترل قارچهای بیماری زا توانایی خوبی دارند و بعنوان عوامل کنترل بیولوژیک قارچها مورد نظر می باشد.

كرم شاخه گوجه فرنگی

كرم این شب پره بیشتر از خود آن كه شب پره بالغ است و كرم شاخی گوجه فرنگی نامیده می شود. دیده شده است. اگر چه این كرم (لیسه) را كرم گوجه فرنگی می نامند ولیكن آنها از شاخ و برگ سیب زمینی، بادمجان، فلفل سبز و انواع علف هرز تغذیه می كنند.گونه هم خانواده آن كرم شاخی تنباكو نامیده می شود كه گیاه تنباكو را می بلعند و نابود می كنند.
ویژگیهای ظاهری :
بالهای قهوه ای – خاكستری باریك. بدن كشیده كه كم كم باریك ( كم عرض ) می شود با ۵ جفت لكه زرد.
طول بدن ۶۶/۹۱ سانتی متر.
زیستگاه: باغها.
قلمرو: سراسر جهان به طور گسترده.
گونه های هم خانواده: ابوالهول (اسفینكس) سفید خط. شب پره مرغ مگس.  منبع به نقل از مرکز اطلاع رسانی خانواده (شمیم)

قارچBipolaris sorokiniana

قارچBipolaris sorokiniana كه تلئومورف آن  Cochliobulus sativus میباشدعامل پوسیدگی معمولی ریشه، لكه قهوه ای برگ، سوختگی خوشه و سیاه شدن دانه های گندم و جو میباشد. این قارچ در مناطقی گرم و مرطوب از تهدیدات جدی گندم و جو است. قارچ با ترشح توكسین و آنزیم هایی باعث مرگ سلو لهای میربان بعد از تغذیه از آنها می شود زیرا یك قارچ نیمه زیوا پرور می باشد. میتوان از توكسین ها  Prehelminthosporium و از آنزیم ها هیدرولیز كننده های گلوكز و سلولز را نام برد.

نژاد های مختلف قارچ قدرت بیماری زایی متفاوتی داشته و با توجه به ارقام گیاهان میربان و مقاومت آنها علائم یكسانی را با شدت وضعف نشان می دهند. لكه های بیضوی تا كشیده قهوه ای روشن تا تیره در سطح برگ  ،پوسیدگی و قهوه ای شدن خوشه ، پوسیدگی ریشه ، زردی گیاهچه و كامل نشدن دانه از جمله علائم این قارچ بر روی گیاهان میزبان میباشند. ایجا د زخم ها روی برگ از علائم تیپیك بیماری است كه با توجه به رقم میزبان، اندازه آنها متفاوت بوده و از این طریق می توان رقم مقاوم تر را تشخیص داد.

این قارچ با تولید آپرسوریوم و میخ های نفوذی در سلول های گیاه نفوذ  می كند و مواد غذایی خود را به دست می آورد. فرم جنسی قارچ به ندرت در طبیعت دیده شده و زمستان گذرانی اكثرا به صورت كنیدی ها و میسلیوم می باشد. لازم به ذكر می باشد بین آلودگی ریشه و آلودگی برگ ارتباطی وجود ندارد و مقاومت هر كدام به بیماری نیز با ژن های متفاوتی كنترل میشود.

عوامل بیرونی مانند حرارت و رطوبت هوا و خاك و عوامل درونی قارچ مانند میزان توكسین و آنزیم های تولید شده از فاكتورهای بیماری زایی می باشند كه در شدت و ضعف بیماری نقش دارند.

 برای ایجا مقاومت به بیماری در گیاه ژن های 1sو5sدخالت دارند . اخیرا از ژن جهش یافته Mlo برای افزایش مقاومت استفاده شده و نتایج خوبی به دست آمده است  ژن جهش یافته، باعث تجمع پر اكسید هیدروژن در سلول میزبان شده كه این تركیب با كشتن سلولهای میزبان مانع از گسترش قارچ در گیاه میشود. ژن Mlo  را از جو های وحشی مقاوم به بیماری به دست آورده اند. این روش در كنار كنترل بیولوژیك میتواند یكی از را ه های كنترل بیولوژیك به حساب آید.استرین های بعضی باكتری ها و جدایه ها تعدادی از قارچ ها نیز در كنترل بیولوژیك استفاده میشود. از دیگر راه های كنترل می توان به كنترل زراعی ( ارقام مقاوم،  از بین بردن بقایا ، مدیریت خاك و تناوب ) و كنترل شیمیایی ( ایپردیون ، مانكوزب، كلروتالونیل و ....... ) اشاره كرد.

قارچ عامل Blast

در مورد تاكسونومی و اسامی عامل بیماری به مطالعات وسیعی در مورد حل این مسئله نیاز است. دو نام برای جنس قارچ بكار رفته، به نام‌های pyricularia و Dactylaria كه در 1880 بوسیله ساكار دو گونه p.grisea (cooke) Saccardo به جای چند گونه قارچ منتشر شد. نام‌های pyricularia grisea و Dactylaria grisea و p. oryzae و D. oryzae در مواقع مختلف بوسیله محققین بكار رفته است.Asuyama در سال 1965 مشخص نمود كه قارچ عامل بلاست روی برنج و علفهای پنجه زن، مربوط به جنس pyricularia می‌باشد. Hughes در 1958 در منابع اولیه، نام قارچ را با تلفظ piricularia تغییر داده است. نامگذاری گونه p. oryzae در 1892 به Briosi & cavara نسبت داده شده ولی در اغلب منابع به cavara نسبت می‌دهند cavara گونه‌های جدید دیگری مانند p. grisea را روی علف‌های رونده شرح داده است كه مولفین از لحاظ مرفولوژی، كنیدیها و كنیدیوفورها و میزبان، تفاوتهایی در مورد این دو گونه ملاحظه كرده‌اند.

          شبه گونه p. oryzae از شبه رده قارچهای ناقص Adelomycetes و گروه Radulous porae می‌باشد. كنیدیوفورهای این قارچ، معمولا در سطح برگ بصورت منفرد یا مجتمع از هر روزنه برگ خارج می‌شود.

           كنیدیوفورها استوانه‌ای شكل و به طول 60 تا 120 میكرومتر هستند كه در قسمت قاعده كمی ضخیم می‌باشند. تعداد 2 تا 4 دیواره عرضی در طول آنها وجود دارد كه در قسمت قاعده به خوبی مشخص می‌شود ولی در قسمت‌های بالایی نامشخص است.

          كنیدیها گلابی شكل كشیده می‌باشند كه در قسمت نوك باریك هستند و در قاعده به یك پایه یا زایده كوتاهی ختم می‌شوند. كنیدیها سه حجره‌ای و نیمه شفاف و كمی تیره‌اند و اندازه آنها بسته به شرایط محیط 12-10 × 22-20 میكرومتر می‌باشد تعداد 1 تا 20 كنیدی روی هر كنیدیوفور ایجاد می‌شود. كنیدیهای ثانوی در انتهای شاخه‌هایی كه در زیر محل اتصال كنیدیهای قبلی روی كنیدیوفورها رشد كرده تولید می‌شود. به عقیدهYaegashi  فرم جنسی قارچ p.oryzae شناخته نشده ولی فرم جنسی گونه p.grisea را Hebert روی گیاه Diyitaria sanguinalis crab grass (L. Scop) و محیط كشت sachs مخلوط با كاه برنج بصورت پریتسیومهایی مشاهده نمود و آن ceratos phaeria grisea Hebert این دو گونه قارچ از لحاظ مرفولوژیكی شبیه بوده، فقط از لحاظ بیماریزایی متفاوت‌اند. Kato, 1977 در اثر تلقیح بین قارچ از گیاه، finger millet (Eleusine coracona (L.) Gaernit یا Ragi و برنج موفق به تولید پریتسیومهایی شد كه شباهت زیادی به پریتسیومهای c.grisea داشت. آسكها یك لایه و آسكوسپورها، دوكی شكل چهار حجره‌ای هستند. نامبرده اظهار نمود، ایزوله‌های قارچ از روی برنج قدرت حمله به Ragi را ندارد و علی‌رغم این اختلاف در میزبان، هر نژاد باروری خود را با تركیب سایر نژادها حفظ كرده است. تفاوت بیماریزائی در میزبان هنوز مورد بحث است و بستر و گونل (Webster & Gunnell, 1992) این دو گونه را مترادف دانسته و نام p.grisea را جهت بلاست برنج صحیح دانسته‌اند و ادعا كرده‌اند كه فرم جنسی هر دو یكسان می‌باشد.

         این فرم جنسی به نام (T.T.Hebert) Yaegastli & udagawa Magnapor the grisea بوده كه در طبیعت یافت نشده است. این قارچ یك Ascomycete از خانواده physosporelleaceae بوده كه آسكوسپورهای شفاف، دوكی شكل، سه حجره‌ای درآسكهای یك لایه تولیدمی‌كنند. و هتروتالیك می‌باشند. تقریبا كلیه جدا شده‌ نمونه های قارچ در مزرعه روی برنج، گامت نر بوده و قدرت باروری یكدیگر را ندارد. در حالیكه بسیاری از جدا شده‌های سایر علفها هرمافرودیت هستند استرین‌های هرمافرودیت، قادر به تلقیح قارچ‌ روی برنج می‌باشند.

●کنترل قارچ گونه های Penicillium spp و: Botrytis spp

برای کنترل گونه های مختلفی از قارچ های Penicillium و Botrytis که پوسیدگی نرم و پوسیدگی قهوه ای در مرکبات ایجاد می کنند از قارچ Candida Olephila به عنوان عامل کنترل بیولوژیک استفاده می گردد.
این قارچ با نام تجاری Aspire در آمریکا و کشورهای اروپایی به صورت پودر قابل تعلیق در آب موجود است. معمولا از این فرمولاسیون به صورت اسپری بعد از برداشت بر روی مرکبات استفاده می گردد تا بیماری های پوسیدگی ناشی از پنیسیلیوم و بوتری تیس کنترل شوند. طبیعتا توسعه استفاده از قارچهای کنترل بیولوژیک برای کنترل قارچهای فوق الذکر که بسیار گشترده بوده و خسارت عمده ای به خصوص به محصولات وارد می کنند بسیار ارزنده و مفید خواهد بود.
کنترل زنگ گندم Puccinia graminis: قارچ Aphanocladium album بر روی تاول های یوردیال بر روی گندم که توسط Puccinia graminis f.sp tritici بوجود می آید، کنترل می شود.
قارچ Sphaerellopsis filum به عنوان بیمارگر قارچ (مایکوپارازیت) روی قارچهای عامل زنگ مخصوصا قارچهای Puccinia spp, uromyces spp از جمله زنگ برگ گندم P.recondita فعالیت می کند.
بیماری پاخوره گندم Take-all Disease: این بیماری گسترش جهانی دارد و در اغلب مناطق در مورد کشت گندم در دنیا یافت می شود و خسارت عمده ای به گیاه گندم وارد می نماید.
پاخوره گندم یک بیماری پوسیدگی ریشه و طوقه گیاه گندم و سایر خانواده غلات می باشد و توسط قارچی به نام Gaeumannomyces graminis که متعلق به رده آسکومایستها است، ایجاد می شود این بیماری به خصوص در کشتهای هر ساله و مداوم یک محصول شیوع بیشتری داشته و خسارت زیادی را در مزارع ایجاد می کند. در اثر این بیماری بوته آلوده می میرد(Take-all) و گیاه نابود می شود و محصول تولید نخواهد شد. در مراتع و چمن زارها نیز آلودگی به صورت منطقه ای یا کچلی (Patch) مشاهده می شود. این قارچ با افزایش قارچ Phialophora graminicola که یک بیمارگر ضعیف در خانواده غلات است تا حدودی کنترل می شود. در حقیقت افزایش قارچ Ph. graminicola موجب کاهش جمعیت G.graminis گشته و بیماری پاخوره به میزان قابل توجهی کاهش می یابد. دلیل این امر یا افزایش مقاومت گیاه میزبان به بیماری پاخوره و یا رقابت Ph. graminicola با قارچ عامل بیماری می باشد که برای استقرار، رشد و گسترش آن ممانعت ایجاد می کند. پارازیت ضعیف دیگری در امر کنترل بیماری پاخوره در چمن زارها G.graminis var.graminis می باشد. استرالیا و سایر کشورها با آب و هوای معتدل دو قارچ و دو آنتی بیوتیک پایرون (Pyrone) به طور موثری پاخوره را کنترل می کنند. این قارچ عامل کنترل بیولژیک با نامهای Contans WG و Intercept WG در کشورهای مختلف خصوصا آلمان به صورت گرانول های قابل تعلیق در آب اسپری می شود.

تغذیه ی قارچها

 

با وجود تنوع در اندازه، شكل وساختمان، تمامی قارچها فاقد كلروفیل بوده ودر نتیجه قادر به ساختن مواد غذایی مورد نیاز خود نمیباشند و اجبارا" به مواد آلی ساخته شده توسط دیگر موجودات متكی هستند. بنابراین قارچها بر خلاف جلبكها یا گیاهان دیگر جزء موجودات هتروتروف Heterotroph میباشند. بسیاری از قارچها در آزمایشگاهها برروی محیطهای كشت مصنوعی و بطور خالص كشت داده میشوند، این محیطهای كشت معمولا" دارای عناصر معدنی و مواد غذایی لازم بوده و با این مواد مایسیلیم قارچ میتواند پروتئینهای مورد نیاز خود را بسازد. عناصر مورد نیاز قارچها عبارتند از مس CU، مولیبدون MO ، منگنز MN، منیزیم MG، آهن FE، روی ZN ، گوگرد S ، پتاسیم K، فسفر P، نیتروژن N، اكسیژن O، هیدروژن H، كربن C واحتمالا" كلسیم CA. این مواد بایستی بصورتی در محیط كشت باشند كه قارچ بتواند از آنها استفاده نماید. بطور كلی گلوكز بهترین منبع برای تامین كربن بوده و با وجود این مالتوز، ساكارزونشاسته ی قابل حل، توسط تعدادی از قارچها بعنوان منبع كربن مورد استفاده قرار میگیرند. بهترین منابع تولید نیتروژن تركیبات آمونیم یا آمینواسیدها هستند ولی ممكن است تعدادی از قارچها نیتراتها را تهیه و مورد استفاده قرار دهند، همچنین تعدادی از قارچها قادرند ویتامینهای مورد نیاز خودرا بسازند اما تعداد كمی از قارچها ممكن است به ویتامینهای تیامین یا بیوتین ویا هردو نیاز داشته باشند. قارچهای مختلف احتیاجات غذایی متفاوتی دارند، تعدادی از آنها مثل Penicillium یا Aspergillus میتوانند روی هرماده ای كه در ساختمان آن مواد آلی بكاررفته باشد رشد نمایند. ازسوی دیگر قارچهایی وجود دارند كه به مواد غذایی خاصی نیازدارند، مثلا" بعضی از قارچها میتوانند یك گونه، یك واریته ویا یك نژاد بخصوص ازیك میزبان را مورد حمله قرار داده واز این طریق مواد غذایی مورد نیازخودرا تامین كنند. قارچها انزایمهایی به داخل یا خارج سلولهای خود ترشح میكنند كه انزایمهای داخل یا خارج سلولی نامیده میشوند.انزایمهای خارج سلولی Extracellular مواد غذایی پیچیده Complex را به اشكال ساده تر تجزیه میكنند و این مواد معمولا" در نهایت توسط قارچ و از طریق سطح هیف جذب میگردند. انزایمهای درون سلولی Intracellular در داخل سلول عمل كرده و انرژی لازم جهت جذب مواد غذایی از سلول میزبان را تامین مینمایند.

براساس نوع تغذیه قارچها به سه گروه تقسیم میشوند:

Saprophytes .1

Parasite .2

Symbionts .3

منبع : http://tu-myco.mihanblog.com

کنترل بیولوژیک آفات

کنترل بیولوژیک پدیده‌ای طبیعی است که هدف آن تنظیم جمعیت موجودات می‌باشد. کنترل بیولوژیک ممکن است به صورت طبیعی یا با دخالت انسان اتفاق بیافتد، که به این نوع کنترل، کنترل بیولوژیک کاربردی اطلاق می‌شود.

کنترل بیولوژیک

- طبیعی؛

- کاربردی.

کنترل بیولوژیک پدیده‌ای طبیعی است که هدف آن تنظیم جمعیت موجودات می‌باشد. کنترل بیولوژیک ممکن است به صورت طبیعی یا با دخالت انسان اتفاق بیافتد، که به این نوع کنترل، کنترل بیولوژیک کاربردی اطلاق می‌شود.

کنترل بیولوژیک یا (Biological Control) شامل سه موضوع اصلی است:

۱) انواع موجودات آفت هدف؛

۲) انواع دشمنان طبیعی؛

۳) روش‌های بکارگیری دشمنان طبیعی

۱) انواع موجودات آفت هدف

الف) بطور کلی حشرات مهم‌ترین گروه از موجوداتی هستند که در برنامه‌های کنترل بیولوژیک به عنوان هدف مطرح بوده‌اند. آفات (حشرات) به دلیل ازدیاد، تنوع گونه و مهاجرت به نقاط جدید موجبات ورود حشرات شکارگر از مناطق دیگر را برای کنترل‌شان ایجاد کرده‌اند.

اما مهم‌ترین راسته‌ای که تعدادی از گونه‌های آن تحت کنترل بیولوژیک قرار گرفته‌اند راسته (Hemiptera) می‌باشد.

در جلسات قبل گفته شده که راسته (Homoptera) در بر گیرنده شته‌ها، شپشک‌ها، سفیدبالک‌ها و پسیل‌ها می‌باشند. همین حشرات هستند که در روی گیاهان زینتی جزء مهمترین آفات محسوب می‌شوند لذا امکان کنترل بیولوژیک آفات گیاهان زینتی بسیار زیاد است.

چرا بیشترین برنامه کنترل بیولوژیک برعلیه حشرات راسته (Homoptera) صورت می گیرد؟

بدلیل اینکه تعداد زیادی از گونه‌های راسته (Homoptera) به همراه گیاهان زینتی و محصولات کشاورزی از منطقه پراکنش بومی خود وارد منطقه جدیدی شدند که فاقد دشمنان طبیعی بودند. لذا برای مبارزه با این آفات، دشمنان طبیعی این حشرات نیز از منطقه پراکنش آن‌ها به منطقه جدید وارد شدند تا تحت کنترل در آیند. در ضمن بسیاری از حشرات این راسته مانند شپشک‌ها غیر متمرکز بوده بنابراین امکان کنترل بیولوژیک آن‌ها فراهم است.

ب) گروه دیگری از حشرات مورد نظر در برنامه‌های کنترل بیولوژیک کنه‌ها هستند. مخصوصاً سه خانواده (Eriophidae)، (Tarsonemidae) ،(Tetranychidae) جزء مهم‌ترین کنه‌های گیاهخوار هستند که بر علیه آن‌ها کنترل بیولوژیک انجام شده است.

ج) دسته دیگر این حشرات، حلزون‌ها و راب‌ها هستند که به آن‌ها لیسَک نیز گفته می‌شود. برای کنترل بیولوژیک حلزون‌ها و راب‌ها کوشش‌هایی انجام شده است ولی نتیجه بخش نبوده است.

د) گروه دیگری از موجودات مورد بحث، علف‌های هرز هستند، بطور کلی ۱۱۶ گونه از علف‌های هرز در ۳۲ خانواده با عنوان هدف برنامه‌های کنترل بیولوژیک تاکنون مطرح بوده‌اند که ۵۰ درصد آن‌ها متعلق به سه خانواده Cactacea ، Mimosacea ، Asteraceae هستند.

ذ) علاوه بر این‌ها، بیماری‌های گیاهی و مهره‌داران هم می‌توانند از اهداف برنامه‌های کنترل بیولوژیک باشند، حتی انسان می‌تواند در برنامه‌های کنترل بیولوژیک به عنوان یک هدف قلمداد شود.

۲) انواع دشمنان طبیعی

مبحث دوم انواع موجوداتی هستند که برای کنترل بیولوژیک آفاتی که ذکر کردیم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

الف) حشرات پارازیتوئید از عمومی‌ترین دشمنان طبیعی آفات به شمار می‌آیند که در برنامه‌های کنترل بیولوژیک به روش‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. برنامه‌های کنترل بیولوژیک در مورد حشرات پارازیتوئید بیشتر درباره‌ی دو راسته (Hymenoptera) یا بال‌غشائیان و زنبورها یا (Diptera) می‌باشد.

در راسته (Hymenoptera)، زنبورهای بالا خانواده (Ichneumonoidae) و بخصوص دو خانواده (Braconidae) و(Ichneumonidae) دارای اهمیت بیشتری هستند.

در خانواده (Braconidae)، تمام گونه‌های زیر خانواده‌ی (Aphidiinae) بدون استثنا پارازیتوئید، شپشک‌ها هستند و در برنامه‌های کنترل بیولوژیک آفات گلخانه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند.

از خانواده زنبورها، بالا خانواده (Chalcidoidea) از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردارند. در این بالا خانواده، خانواده‌های (Encyrtidae), (Pteromalidae), (Aphelinidae) و (Eulophidae) از مهم‌ترین دشمنان طبیعی آفات گیاهان زینتی هستند.

گروه دیگری از پارازیتوئیدها، متعلق به راسته (Diptera) یا دو بالان خانواده (Tachinidae) فوق‌العاده حائز اهمیت هستند.

ب) گروه دیگر از دشمنان طبیعی، حشرات شکارگر هستند که از انوع گونه‌های گیاهخوار تغذیه می‌کنند. مهم‌ترین شکارگرها در راسته (Hemiptera) مثل خانواده(Anthocoridae) خانواده (Nabidae)در راسته (Coleoptera)خانواده (Coccinellidae) که به آن‌ها کفشدوزک‌ها اطلاق می‌شود و تعدادی دیگر از خانواده‌ها مثل خانواده (Carabidae) و در راسته بال‌توری‌ها خانواده (Chrysopidae) بخصوص بال‌توری (Chrysoperla carnea) و در راسته (Diptera) خانواده‌های(Syrphidae) و (Cecidomyiidae) از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

ج) گروه دیگر از عوامل بیماری‌زا، بندپایان هستند. مهم‌ترین عوامل بیماری‌زای بندپایان مربوط به ویروس‌ها، نماتدها، تک سلولی‌ها، قارچ‌ها و باکتری‌ها هستند.

در بین باکتری‌ها، باکتری‌های گونه(Bacillus) مانند (Bacillus Thuringiensis) (Bacillus anisopliae), sphaerieus) (Bacillus، از جمله باکتری‌هایی هستند که برای کنترل گروه‌های مختلفی از حشرات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در گروه ویروس‌ها، شانزده خانواده از ویروس‌ها با حشرات ارتباط دارند ولی خانواده (Baculoviridae)

دارای اهمیت بیشتری است و برای کنترل حشرات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اما دلیل اینکه ویروس‌ها مانند باکتری‌ها براحتی تولید نمی‌شوند چیست؟

ویروس‌ها برای تولید مثل نیاز به جسم موجود زنده دارند، یعنی آن‌ها در داخل موجود زنده تکثیر پیدا می‌کنند در حالیکه باکتری‌ها براحتی بر روی مخمرها تکثیر می‌شوند. به همین دلیل استفاده از باکتری‌ها در کنترل بیولوژیک حشرات توسعه یافته و کاربرد بیشتری دارد.

د) گروه دیگر از دشمنان طبیعی قارچ‌ها هستند بخصوص قارچ‌های خانواده (Entomophthoraceae) و زیر گروه‌های (Zygomycotina) و (Deutromycotina)که برای کنترل حشرات و گیاهان زینتی مخصوصاً گونه‌ای به نام (Verticillium lecanii) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ذ) دسته دیگر از عوامل کنترل حشرات، تک سلولی‌ها هستند، شاخه‌های (Apicomplexa) و (Microspora) از مهم‌ترین تک سلولی‌ها هستند که بر روی حشرات ایجاد بیماری می‌کنند. مخصوصاً تک سلولی‌های جنس (Nosema) از اهمیت بیشتری برخوردارند. تعدادی از گونه‌های این جنس بصورت تجارتی تولید شده‌اند و برای کنترل ملخ‌ها و آبدزدک‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

ر) گروه دیگر از حشرات مورد استفاده در کنترل بیولوژیک، حشراتی هستند که از علف‌های هرز تغذیه می‌کنند. در این بین خانواده‌های (Chrysomelidae) و (Curcurlionidae)از راسته (Coleoptera) و (Pyralidae) از راسته (Lepidoptera)از اهمیت زیادی برخوردارند.

کنترل بیولوژیک شپشک‌ها

کنترل بیولوژیک شپشک‌های نرم تن

شپشک‌های نرم تن متعلق به خانواده(Coccidae) می‌باشند. تعدادی از مهم‌ترین گونه‌های این خانواده که در روی محصولات گلخانه‌ای و گیاهان زینتی ایجاد خسارت می کنند عبارتند از :

۱) hesperidum Coccus

۲) Saissetia oleae

۳) Saissetia coffeae

مهم‌ترین پارازیتوئیدهای شپشک‌های نرم تن متعلق به خانواده(Aphelinidae) و(Encyrtidae) هستند.

از خانواده (Encyrtidae) مهم‌ترین گونه متعلق به جنس (Metaphycus) و (Encyrtus) هستند. جنس helvolus) (Metaphycus در کشور ایران وجود دارد و به عنوان یکی از عوامل کنترل بیولوژیک تکثیر و در گلخانه‌ها و در روی گیاهان زینتی رهاسازی می‌شود که می‌تواند شپشک‌های نرم تن را تحت کنترل در بیاورد.

گونه دیگری که در کنترل بیولوژیک مورد استفاده هستند زنبورهایی به طول ۲ میلی‌متر می‌باشند که مراحل مختلف پورگی شپشک‌های نرم تن را پارازیته می‌کنند. در این گونه، حشرات ماده زرد رنگ و حشرات نر تا حدودی تیره تر هستند.

هر حشره ماده در طول روز ۵ شپشک ماده را پارازیته می‌کند و چندین برابر این تعداد را از طریق تغذیه از بین می‌برد. در حقیقت زنبورها هم شکارگر هستند و هم پارازیتوئید.

رشد کامل حشرات در ۳۰ درجه سانتی‌گراد حدود ۱۱ روز و ۱۸ درجه سانتی‌گراد حدود ۳۳ روز به طول می‌انجامد.

از خانواده (Encyrtus) به گونه‌ای بنام (Encyrtus lecaniorum) وجود دارد که نوعی زنبور پارازیتوئید است و برای کنترل شپشک‌های نرم تن در گلخانه‌ها رهاسازی می‌شود. در خانواده (Aphelinidae) مهم‌ترین شپشک‌های نرم تن پارازیتوئید متعلق به گونه (Coccophogus) هستند. از این گونه(Coccophagus lycimnia) گونه‌ای است که در ایران نیز وجود دارد. این گونه تقریباً در تمام نقاط دنیا پراکنده می‌باشد، و برای کنترل بیولوژیک بعضی شپشک‌های نرم تن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آیا هر یک از این زنبورهای ذکر شده بر علیه نوع خاصی از شپشک‌ها کاربرد دارد؟

خیر، از آنجا که هیچکدام از این زنبورها مونوفاژ (Monophage) نیستند، و صرفاً از گونه‌ای خاص از شپشک‌ها تغذیه می‌کنند در محیط‌های گلخانه‌ای که تعداد آفات مشخص است تمرکز پیدا می‌کنند.

گروه دیگر از شپشک‌هایی که بر روی گیاهان زینتی و گلخانه‌ای فعال هستند، شپشک‌های آردآلود می‌باشند. این گروه متعلق به خانواده (Pseudococcidae) هستند. تعدادی از مهم‌ترین شپشک‌های این خانواده بر روی گیاهان زینتی عبارتند از :

۱) Pseudococcus citri

۲) adonidum Pseudococcus

۳) Pseudococcus obscorus

مهم‌ترین دشمنان طبیعی این شپشک‌ها، کفشدوزک‌های خانواده (Coccinellidae) مخصوصاً گونه‌ای بنام (Cryptolaemus montrouzieri) است که این گونه درایران بصورت تجارتی تولید می‌شود و برای کنترل شپشک‌های نرم تن، بخصوص در شمال کشور کاربرد دارد. طول این کفشدوزک در حدود چهار تا پنج میلی ‌متر استو بدنی قهوه‌ای و سری نارنجی رنگ دارد. این حشرات بعد از پنج روز از آغاز جفت‌گیری، شروع به تخم‌گذاری می‌کنند. کفشدوزکهای ماده تخم خود را در داخل جوانه های گیاهان مخصوصا در داخل توده های تخم شپشک های آرد آلود قرار می دهند و در مدت عمر خود قادر هستند حدود ۵۰۰ تخم شپشک های آرد آلود را مورد تغذیه قرار بدهند. لارو و حشرات کامل کفشدوزکها از مراحل مختلف شپشک های آرد آلود تغذیه می کنند. اما حشرات کامل برای تغذیه ترجیحا از تخم و لاروهای سنین اولیه و لاروهایی که به رشد کامل رسیده اند و همچنین مراحل مختلف رشدی شپشک های آرد آلود تغذیه می کنند.

کفشدوزک‌های (Cryptolaemus montrouzieri) گونه‌ای پلی‌فاژ(Polyphage) هستند، علاوه بر شپشک‌های آردآلود از شپشک‌های نرم تن (Coccidae) نیز تغذیه می‌کنند.

در دمای ۲۱ درجه سانتی‌گراد هر لارو این حشرات حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ پوره سنی ۳-۲ شپشک‌های آردآلود را مورد تغذیه قرار می‌دهند تا به رشد کامل برسند.

درجه حرارت تاثیر فوق‌العاده زیادی بر سیکل زندگی و دوره رشدی این کفشدوزک‌ها دارد. به عنوان مثال در ۳۰ درجه سانتی‌گراد، مدت زمان لازم برای رشد کامل این حشرات حدود ۲۵ روز می‌باشد اما در ۱۸ درجه سانتی‌گراد این مدت به ۷۲ روز افزایش می‌یابد.

حداکثر کارآیی این کفشدوزک‌ها در چه شرایطی می‌باشد؟ در دمای بالای ۳۲ درجه سانتی‌گراد و زیر ۱۶ درجه سانتی‌گراد این حشرات فاقد توانایی تولید مثل (غیرفعال) هستند. بهترین دما برای فعالیت این کفشدوزک‌ها ۲۸ درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

گروه دیگر از دشمنان طبیعی شپشک‌های آردآلود زنبورهای پارازیتوئید، مخصوصاًً خانواده (Encyrtidae) می‌باشند.

گونه‌ای از این خانواده زنبورهایی با نام (Leptomastix dactylopii) هستند که طول بدن آن‌ها ۲ میلی‌متر است و تخم‌شان را در داخل بدن پوره‌های سنین مختلف شپشک‌ها قرار می‌دهند. این زنبورها در واقع یک پارازیتوئید داخلی یا(Endoparasitoid) هستند. تخم این حشرات پس از قرار گرفتن در داخل بدن شپشک‌های آردآلود تفریغ می‌شوند و لارو آن‌ها محتویات بدن شپشک آردآلود را مورد تغذیه قرار می‌دهد و نهایتا ًً در داخل بدن شپشک تبدیل به شفیره می‌گردند. شفیره این حشرات پس از مدتی تبدیل به حشره کامل گشته و حشره کامل از طریق سوراخی که در پوسته شپشک آردآلود ایجاد می‌کند از آن خارج می‌گردد.

زنبور دیگری که برای کنترل بیولوژیک شپشک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، زنبوری بنام (Anagyrus pseudcocci) از خانواده (Leptomastix dactylopii) است. طول دوره‌ی زندگی این زنبور کوتاه است.

زنبورهای ماده این گونه به رنگ قهوه‌ای و شاخک آن‌ها سفید است. این زنبورها به طور انبوه تکثیر می‌شوند و در محیط‌های گلخانه‌ای رهاسازی می‌شوند و بخوبی می‌توانند آفات را تحت کنترل درآورند.

کنترل بیولوژیک آفات در گلخانه، نسبت به کنترل بیولوژیک آن‌ها در محیط‌های طبیعی کاملاًً قابل دسترسی می‌باشد. بنابراین استفاده از سموم در محیط‌های گلخانه‌ای و بر روی گیاهان زینتی لازم نیست، بلکه با استفاده از دشمنان طبیعی در محیط‌های گلخانه‌ای مبارزه با آفات انجام می‌گیرد.

کنترل بیولوژیک شته ها

شته ها

شته ها متعلق به خانواده آفیدیده (Aphididae) هستند و تعدادی از آن‌ها از مهم‌ترین آفات محصولات گلخانه‌ای محسوب میشوند. مهم‌ترین دشمنان طبیعی شتهها زنبورهای پارازیتوئید خانواده آفی دیئیده(Aphidiidae) هستند که در برخی از منابع بعنوان زیر خانوادهها آفیدئینه (Aphidiinae) از خانواده براکونیده (Braconidae) ذکر میشود. در این خانوادهها تعدادی از گونهها از جنسهای مختلف مانند زنبورهای جنس پروان(Proan) ، لایزیفلبوس(Lysiphlebus) ، افدروس (Ephedrus) و تری‌اکسیس (Trioxys) وجود دارند که صرفاً پارازیتوئید گونههای مختلف شتهها هستند.

بطور کلی زنبورهای پارازیتوئید خانواده آفیدیده به طول حدود ۲ تا ۳ میلیمتر و عموماً به رنگ سیاه هستند. این زنبورها بعد از جفت گیری تخم‌شان را در داخل بدن شتهها قرار میدهند و بصورت ایندو پارازیتوئید یا پارازیتوئید داخلی لاروهایشان در داخل بدن شتهها رشد و نمو میکنند تا اینکه به مرحله حشره کامل برسند. بعد از رشد و نمو کامل لارو در داخل بدن شتهو تبدیل به شفیره، بدن شته بصورت مومیایی و به رنگ زرد تا قهوه­ای بنظر میرسد. درحالیکه بدن شتههای دیگر پارازیته شده توسط برخی از زنبورهای پارازیتوئید به رنگ سیاه درمی‌آید. همچنین زنبور کامل همانند زنبورهای پارازیتوئید شپشک­ها بعد از رشد و نمو کامل لارو با ایجاد یک سوراخ در پوست بدن شته، از آن خارج می­شود. بطور کلی در شرایط معمولی و دمای حدود ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد، مرحله زندگی این زنبورها حدود ۱۵ تا ۲۰ روز به طول می‌انجامد.

خانواده آفلینیده (Aphelinidae) از دیگر زنبورهای پارازیتوئید شتهها هستند که از نظر اندازه کوچک‌تر از زنبورهای خانواده آفیدئیده هستند و طول بدن‌شان عموماً حدود یک میلی‌متر است. در این خانواده گونههای آفلینوس (Aphelinus) و آفلینوس آسیکیس (Aphelinus asychis) از پارازیتوئیدهای شتهها محسوب میشوند و از نظر بیولوژیک بسیار شبیه به زنبورهای خانواده آفیدئیده میباشند. با این تفاوت که بعضی از گونههای زنبورهای خانواده آفیلینیده (Aphelinidae) اِکتوپارازیتوئید هستند یعنی تخم‌شان را روی بدن شتهها قرار میدهند تا لاروشان بصورت خارجی از بدن شتهها تغذیه ­­کنند.

گروه دیگری از دشمنان طبیعی شتهها، شکارگرها هستند. در بین آن‌ها پشهای از خانواده­سسیدومیئیده (Cecidomyiidae) به نام آفیدولتسآفیدومیزال(Aphidoletes aphidomyzal) از مهم‌ترین شکارگرهای شتهها است که در شرایط گلخانهای برروی گیاهان زینتی بعنوان عامل کنترل بیولوژیک تکثیر و رهاسازی می‌شود. طول بدن این پشه حدود ۲ میلی‌متر است و در جنس ماده شاخکها کوتاه است. نرها دارای شاخکهای بلند و نخی بوده و پاهای نسبتاً بلند و بدن بسیار ظریفی دارند. طول عمر حشرات کامل حدود یک هفته است. حشرات کامل عموماً از عَسَلکی که از شتهها ترشح میشود که در واقع شیره گیاهی تغذیه می‌کنند و تخمهایشان را روی برگ گیاهان در داخل جمعیت شتهها قرار می­دهند و بعد از خارج شدن از لارو شروع به تغذیه از مراحل مختلف شته‌ها میکنند.

گروه دیگری از دشمنان طبیعی شتهها، شکارگرها هستند. در بین آن‌ها پشهای از خانواده­سسیدومیئیده (Cecidomyiidae) به نام آفیدولتسآفیدومیزال(Aphidoletes aphidomyzal) از مهم‌ترین شکارگرهای شتهها است که در شرایط گلخانهای برروی گیاهان زینتی بعنوان عامل کنترل بیولوژیک تکثیر و رهاسازی می‌شود. طول بدن این پشه حدود ۲ میلی‌متر است و در جنس ماده شاخکها کوتاه است. نرها دارای شاخکهای بلند و نخی بوده و پاهای نسبتاً بلند و بدن بسیار ظریفی دارند. طول عمر حشرات کامل حدود یک هفته است. حشرات کامل عموماً از عَسَلکی که از شتهها ترشح میشود که در واقع شیره گیاهی تغذیه می‌کنند و تخمهایشان را روی برگ گیاهان در داخل جمعیت شتهها قرار می­دهند و بعد از خارج شدن از لارو شروع به تغذیه از مراحل مختلف شته‌ها میکنند.

طول بدن لارو سن اول در حدود ۳/۰ میلی‌متر و لاروهای کامل حدود دو تا سه میلی‌متر هستند. لاروهای اولیه از پورهسنین اول شتهها و لاروهای کامل از کلیه مراحل مختلف شتهها تغذیه میکنند. مرحله جنینی آن‌ها حدود ۲ تا ۳ روز طول میکشد و بطور کلی این پشهها حدود ۶۰ گونه از شتهها را مورد تغذیه قرار میدهند، به عبارت دیگر پلی‌فاژ(Polyphage)هستند.

از دیگر شکارگرها که برای کنترل شتهها مورد استفاده قرار میگیرند بال‌توریهای خانواده کرایزوپیده (Chrysopidae) مخصوصاً گونهای بنام کرایزوپرلاکارنئا(Chrysoperla carnea) است. این گونه تخمهایش را که دارای ساقهای بوده، در زیر یا روی سطح برگ گیاهان قرار میدهد و بعد از آنکه لاروها خارج شدند با قطعات دهانی مکنده خودشان به تغذیه از شتهها می‌پردازند. (بر خلاف کفشدوزکها که تمام بدن شته را مورد تغذیه قرار میدهند این بال‌توریها با قطعات دهانی مکنده خودشان محتویات بدن شته ها را مورد تغذیه قرار میدهند و پوست یا جسد آ‌ن‌ها را استفاده نمی‌کنند.)

سپس در زیر برگ گیاهان در داخل یک پیله ابریشمی تبدیل به شفیره میشوند که بعد از سپری شدن مرحله شفیرگی که ممکن است حدود یک تا دو هفته طول بکشد حشرات کامل ظاهر میشوند.

از دیگر دشمنان طبیعی شته ها، سنهای خانواده آنتوکوریده (Anthocoridae)هستند. سن­ها از راسته همی‌پترا مخصوصاً گونههایی از جنس اوریوس (Orius) مانند اوریوس ایندی­سیوس(Orius indisiosus) از شتهها در گلخانهها و روی گیاهان زینتی تغذیه میکنند.

این سنها هم مانند بال‌توریها دارای قطعات دهانی زننده مکنده هستند و خرطوم و استایلِت­های مربوط به آروارههای بالا و پایین خود را داخل بدن شتهها فرو میکنند و محتویات و مایع بدن شتهها را مورد تغذیه قرار میدهند.

از دیگر دشمنان طبیعی شته ها که احتمالاً اکثر مردم آن‌ها را در طبیعت مشاهده کردهاند کفشدوزکها هستند. گونههایی از کفشدوزکها مانند کفشدوزک هفت نقطهای ککسینلا سپتمپونکتاتا (Coccinella septempunctata) و هیپودامیا وریه‌گاتا (Hyppodamia variegata) هم در مرحله لاروی و هم در مرحله حشره کامل از شتهها تغذیه میکنند و از عوامل مهم کنترل بیولوژیک شتهها هستند.

عموماً کفشدوزکها طیف وسیعی از شتهها را مورد تغذیه قرار میدهند و از یک گونه خاص از شتهها تغذیه نمی‌کنند. اگر در محیط گلخانه‌ای فقط ۲ یا ۳ نوع کفشدوزک رها شود تمام شته‌ها را از بین می‌برند. بطوریکه کفشدوزک ۷ نقطه‌ای حدود ۵۰ نوع شته را تغذیه می‌کند یا به عبارت دیگر پلی‌فاژ است.

گروه دیگری از دشمنان طبیعی شتهها، قارچ‌ها هستند. قارچ ورتی‌سیلیوم لیکانی(Verticilium lecanii) به عنوان یکی از عوامل مهم کنترل بیولوژیک شته ها بصورت تجارتی تکثیر میشود و مورد استفاده قرار میگیرد. اسپورهای این قارچ در محیطهای گلخانهای می‌باشند و بعد از اینکه اسپورها در محیط مرطوب جوانه میزنند مسیلیومهایشان وارد بدن شته ها شده که باعث از بین رفتن آن‌ها میشود.

کنترل بیولوژیک سفید با لکها و کنه ها

سفید بالکها متعلق به خانواده آلیرودیده (Aleyrodidae) میباشند که حداقل سه گونه از آن‌ها در کشور ما از اهمیت فوقالعاده زیادی برخوردارند و عبارتند از:

۱) سفید بالک گلخانه (Trialeurodes vaporariorum)

۲) بِمی‌سیا تاباسی (Bemisia tabaci)

۳) بِمی‌سیا اورجنتی‌فولی (Bemisia orgentifolii)

دو گونه اخیر عمدتاً در شرایط مزرعهای و صحرایی از آفات مهم گیاهان بویژه پنبه هستند ولی بدلیل وسیع بودن طیف میزبانی آن‌ها در روی گیاهان زینتی و محصولات گلخانهای نیز فعالیت میکنند. سفید بالک گلخانه با شرایط گلخانهای تکامل و سازش پیدا کرده و یکی از آفات مهم و کلیدی محصولات گلخانه‌ای است.

این آفات تخمهایشان را از طریق ساقه بسیار کوتاهی داخل بافت گیاهان قرار میدهند. بعد از اینکه تخم تفریغ شد و لاروها خارج شدند، با قطعات دهانی زننده مکنده خود شروع به تغذیه از شیره گیاهی میکنند و باعث زرد شدن و در جمعیتهای بالا باعث ریزش و خشک شدن برگ گیاهان می‌شوند.

از مهم‌ترین پارازیتوئید آفات محصولات گلخانهای، میتوان به زنبورهای خانواده آفلینیده (Aphelinidae) اشاره کرد. در این خانواده گونههای مختلف جنس اِنکارسیا (Encarsia) از دشمنان طبیعی و مهم این آفات هستند. در بین گونههای جنس اِنکارسیا گونهای به نام انکارسیا فورمازا (Encarsia formosa)انتشار جهانی دارد و به عنوان یک فرآورده بیولوژیک و دشمن طبیعی تکثیر شده، و برای کنترل سفیدبالکها در شرایط گلخانهای رها سازی میشود.

طول بدن این زنبور حدود یک میلیمتر بوده و قسمت قفسه سینه آن سیاه رنگ و شکمش زرد رنگ است، تخم خود را در داخل بدن پورههای سنین مختلف (Trialeurodes) قرار میدهد و بجز حشره کامل بقیه مراحل رشدی آن در داخل بدن میزبان سپری می­شود. بعد از کامل شده حشره، زنبور بالغ از طریق جویدن پوسته بدن میزبان از آن خارج میشود.

زنبور انکارسیا فورمازا را بر روی میزبان طبیعی یعنی سفید بالک گلخانهای و بر روی گیاه توتون بصورت انبوه تکثیر کردهاند. گاهی بر روی یک برگ توتون میتوان هزار عدد از این زنبور را تکثیر و در گلخانهرها سازی کرد، تولید نتاج نر در این زنبور بسیار نادر و کم است.

در تعدادی از زنبورهای پارازیتوئید خانواده آفلینیده (Aphelinidae) مخصوصاً گونههای جنس انکارسیا (Encarsia) مانند انکارسیا فورموزا و انکارسیا لوتهآ (Encarsia lutea) تولید نتایج نر از طریق هیپر پارازیتیسم (Hyper parasitism) یا اتو پارازیتسم (Auto parasitism) است . هیپر پارازیتیسم به پدیده‌ای گفته میشود که یک پارازیتوئید، پارازیتوئید دیگر را پارازیته می‌کند، در اتو پارازیتیسم یک پارازیتوئید نتاج خودش را پارازیته میکند.

در تعدادی از زنبورهای خانواده آفلینیده، پدیده اتو پارازیتیسم دیده میشود یعنی تولید نتاج نر از طریق پارازیته کردن نتایج ماده‌ی گونه خودش بوجود میآید.

در شرایط گلخانهای طول عمر زنبورهای ماده در دمای ۱۸ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد حدود ۲۷ الی ۳۰ روز است، بنابراین طول عمر زنبورهای کامل بشدت تحت تأثیر دما است.

تعداد تخمهایی که هر حشره ماده میگذارد. بین ۵۰ تا ۳۵۰ عدد متغیر است و عوامل مختلفی از جمله ساختمان سطح برگ گیاهان در میزان کارآیی این زنبورها فوقالعاده مؤثر است. این زنبورها بر روی گیاهانی که سطح برگهایشان کرکدار است از کارآیی خوبی برخوردار نیستند. در کشورهای اروپایی و آمریکایی این زنبورها به فراوانی تکثیر می‌شوند و برای کنترل بیولوژیک مگسهای سفید یا سفید بالک‌ها مورد استفاده قرار میگیرند. در سال ۱۹۹۴ در سطحی حدود چهار هزار هکتار در کشورهای آمریکایی و اروپایی از این زنبورها برای کنترل بیولوژیک سفید بالکها استفاده شد.

از دیگر عوامل کنترل سفید بالکها قارچهای ورتیسیلیوم لکانئی (Verticilium lecanii) و آشرسونیا آلیرودیس (Aschersonia aleyrodis) هستند. بعضی از فرآورده‌های قارچ ورتیسیلیوم لکانئی مثل ورتالک (Vertalec) برای کنترل شتهها مورد استفاده قرار میگیرد و فرآوردههای دیگر آن مانند مایکوتال (Mycotal) برای کنترل سفید بالکها بکار میرود.

قارچ آشرسونیا آلیرودیس در روی حشرات کامل و تخم‌های بمیسیا تاباسی (Bemisia tabaci) و تریالئورودیس وپاراریوروم (Trialeurodes vaporariorum) عموماً ایجاد خسارت نمیکند بلکه فقط مراحل پورگی این آفات را مورد حمله قرار میدهد. و در محیطهایی که تخم این قارچ پاشیده نشده است، نمی‌تواند گسترش پیدا کند. برخلاف قارچ ورتیسیلیوم لکانئی که میتواند در سطح برگ گیاهان گسترش یابد این گونه نمیتواند پراکنش خودش را افزایش بدهد.

از دیگر دشمنان طبیعی سفید بالکها میتوان به کفشدوزکها اشاره نمود که بعضی از گونه­های آن‌ها برای کنترل این آفات مورد استفاده قرار گرفتهاند . از جمله گونه این کفشدوزک­ها دلفاستوس پوسیلوس (Delphastus pusilus) است که از دشمنان طبیعی مهم این آفات بشمار میرود.

مبحث کنترل بیولوژیک کنههای تارتن

از کنههای تارتن متعلق به خانواده تترانیکیده (Tetranychidae) گونه تترانیکوس اورتیکه (Tetranychus urticae) از مهم‌ترین آفات محصولات گلخانهای است که تخمهایش را در سطح گیاهان قرار میدهد و بعد از اینکه تخم‌ها تفریغ و پورهها خارج میشوند با کلیسرهایشان شروع به تغذیه از شیره گیاهی میکنند و در نتیجه به گیاه خسارت وارد می­کنند.

یکی از مهم‌ترین دشمنان طبیعی این کنهها فیتوزئولوس پرسیمیلیس (Phytoseiulus persimilis) است که پرداتور (Predator) یا شکارگر بوده و برای کنترل بیولوژیک کنههای تارتن در بسیاری از نقاط دنیا مورد استفاده قرار گرفته است. در سال ۱۹۶۰ این کنه را از روی یک محموله گل ارکیده که از شیلی به آلمان وارد شده بود شناسایی کردند. سپس به روشهای تکثیر انبوه آن مبادرت ورزیدند و سرانجام در سال ۱۹۹۴ در سطحی معادل حدود هشت هزار هکتار از این کنه پرداتور برای کنترل کنههای تارتن استفاده کردند. این شکارگرها را میتوان براحتی بر روی کنه تارتن و روی لوبیا پرورش داد.

کنترل بیولوژیک مگس های مینور و پروانه‌ها

مگس‌های مینوز

مگس‌های مینوز از جمله آفات مهم محصولات گلخانه‌ای و گیاهای زینتی هستند. مگس‌ها متعلق به خانواده آگرومایزید (Agromyzidae) هستند.

تعدادی از مهم‌ترین گونه‌های (Agromyzidae) عبارتند از :

۱)Liriomyza trifolii

۲)Liriomyza sativae

۳)Liriomyza bryoniae

در ایران این گونه‌ها جزء آفات مهم محصولات گلخانه‌ای و گیاهان زینتی هستند. این مگس‌ به طول حدود ۲ تا ۳ میلی متر به رنگ سیاه و دارای لکه‌های زرد رنگ در روی بدن‌شان هستند. حشرات کامل با فرو کردن تخم‌ریز خود به داخل بافت گیاه از ترشحات گیاهی تغذیه می کنند. محل فرو کردن تخم‌ریز عموماً بصورت لکه‌های زرد رنگی در سطح برگ گیاهان دیده می‌شود.

بعد از قرار گرفتن تخم در بافت گیاهی، لارو خارج شده از بافت ایجاد گالری‌ها یا تونل‌هایی مارپیچ در سطح برگ گیاهان می‌کند. ضخامت این گالری‌ها با افزایش اندازه لارو افزایش پیدا می‌کند.

از مهم‌ترین دشمنان طبیعی این آفات، زنبورهای پارازیتوئید هستند که بصورت پارازیتوئید داخلی یا ایندوپارازیتوئید و پارازیتوئید خارجی یا اِگزوپارازیتوئید از لاروهای این آفات تغذیه می‌کنند.

از مهم‌ترین پارازیتوئیدها می‌توان به گونه‌هایی مثل اپیوس پالیدوسOpius pallidus) ) و داکنوزا سیبریکا (Dacnusa sibrica) که پارازیتوئید داخلی هستند و گونه دیگری بنام دیگلیفوس ایسئا (Diglyphus isaea) که پارازیتوئید خارجی است اشاره کرد.

پارازیتوئیدهای داخلی تخم‌شان را در داخل بدن لارو میزبان قرار می‌دهند و حشرات کامل از داخل شفیره میزبان خارج می شوند. بدین صورت که مراحل رشد و نمو لارو پارازیتوئید در داخل بدن لارو میزبان طی می‌شود و وقتی که آفت به مرحله شفیرگی رسید میزبان را می‌کشد و از داخل شفیره میزبان خارج می‌شود.

پارازیتوئیدهای خارجی تخم‌شان را در مجاورت لارو میزبان در داخل بافت گیاه قرار می‌دهند. ولی قبل از تخم‌گذاری تخم‌ریزشان را به داخل بدن لارو میزبان فرو می‌کنند و باعث فلج شدن او می‌شوند، سپس تخم‌شان را در کنار بدن لارو میزبان در داخل بافت گیاه قرار می‌دهند. بعد از مدت حدود ۲ روز لارو خارج می‌شود و چون لارو میزبان فلج است، نمی‌تواند از محل تخم میزبان دور شود و لارو پارازیتوئید بعد از خروج از تخم شروع به تغذیه از لارو آفت می‌کند.

زنبورهای واکتورایسبریکا وOpius pallidus) ) از خانواده براکونیده پارازیتوئید خارجی هستند. این زنبورها تخم‌هایشان را در داخل بدن لارو میزبان که در داخل بافت گیاهی است قرار می‌دهند.

با توجه با اینکه این لاروها در داخل برگ هستند زنبورها چطور آن‌ها را پیدا می کنند؟

زنبورهای پارازیتوئید بوسیله‌ی اندام‌های حسی (شاخک‌ها و تخم‌ریز) میزبان را پیدا می‌کنند. تعدادی از طریق تخم‌ریز، و تعدادی از پارازیتوئیدها از طریق شاخک میزبان را پیدا می‌کنند. این زنبورها از طریق شاخک که همانند رادار عمل می‌کند در سطح برگ گیاهان جستجو می‌کنند و بافتی را که دارای لارو است را مشخص کرده و سپس لارو میزبان‌شان را پارازیته می‌کنند.

طول عمر حشرات کامل حدود دو هفته است و حدود ۹۰ تخم را در طی این مدت در داخل بدن لاروهای میزبان قرار می‌دهند.

نبور دیگری که بعنوان دشمن طبیعی مهم این گروه از آفات مطرح است دیگلیفوس ایسئا (Diglyphus isaea) است که یک پارازیتوئید خارجی می‌باشد که تخم خودش را در مجاورت لارو میزبان قرار می‌دهد. بعد از حدود دو روز تخم تفریغ می‌شود و در مدت حدود ۶ روز مراحل لاروی این زنبور کامل می‌شود و دوره شفیرگی آن حدود ۹ روز طول می‌کشد، سپس برگ گیاه را سوراخ کرده و از آن خارج می‌شود.

بطور کلی در سال‌های اخیر توجه زیادی به کنترل بیولوژیک مگس‌های مینوز خانواده‌های آگرومایزیده Agromyzidae)) شده است. مخصوصاً در کشورهای اروپایی که آفات محصولات گلخانه‌ای را با فرآورده‌های بیولوژیک کنترل می‌کنند. این آفات را در سال‌های اخیر بوسیله دشمنان طبیعی تحت کنترل در آورده‌اند. البته تولید دشمنان طبیعی این گروه از آفات نسبتاً مشکل است و هزینه بیشتری در مقایسه با تولید دشمنان طبیعی، آفاتی مثل کنه دو نقطه‌ای و سفید بالک‌ها دارد.

پروانه‌ها

گروه دیگری از آفاتی که گاهی بعنوان آفات مهم در گلخانه‌ها و بر روی محصولات زینتی جلوه‌گر می‌شوند پروانه‌ها هستند. مخصوصاً تعدادی از گونه‌های پروانه‌های خانواده نوکتوئیده (Noctuidae). از گونه‌های مهم این خانواده می‌توان به گونه‌هایی مثل مامسترا براسیکه (Mamestra braccicae)، اوتوگرافا گاما (Autographa gamma)، نوکتوا پرونوبا (Noctua pronuba) و گونه‌های دیگری مثل اسپودوپترا لیترالیس Spodoptera lituralis)) و هلییونتیس آرمیژرا (Helionthis armigera) اشاره کرد. این پروانه‌ها مثل بسیاری دیگر از پروانه‌ها، تخم‌شان را روی برگ گیاهان قرار می‌دهند، و بعد از اینکه لارو خارج می‌شود بوسیله قطعات دهانی سائیده شروع به تغذیه از برگ و سایر قسمت‌های گیاه می‌کنند. بعد از تکمیل دوره لاروی در داخل خاک تبدیل به شفیره می‌شوند.

برای کنترل بیولوژیک پروانه‌ها عموماً از باکتری‌ها استفاده می‌شود. در این بین باکتری باسیلوس تورنژنسیس (Bacillus thuringiensis) مهم‌ترین نقش را در کنترل بیولوژیک پروانه‌ها دارد.

فرآورده‌های مختلفی از این باکتری تولید شده که هر یک بر روی گروه‌های مختلفی از حشرات مؤثر واقع شده‌اند. حشرات و از جمله لارو پروانه‌ها وقتی که توکسین‌های این باکتری را مورد تغذیه قرار می‌دهند قطعات دهانی و نیز دستگاه گوارش آن‌ها را فلج می‌کنند و باکتری در مدت حدود ۴۸ ساعت میزبانش (پروانه‌) را از بین می‌برد.

هم‌چنین گروه‌های دیگری از این باکتری وجود دارند که برای کنترل گروه‌های دیگری از حشرات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

تولید این باکتری‌ها به چه صورت انجام می‌شود؟

باکتری‌ها عموماً براحتی در محیط‌های کشت تخمیری پرورش داده می‌شوند و در جمعیت‌های انبوه برای کنترل آفات مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اگر خود باکتری برای کنترل بیولوژیک مورد استفاده قرار گیرد بعنوان یک خطر بالقوه محسوب می‌شود زیرا می‌تواند انواع حشرات اعم از حشرات مضر یا مفید را از بین ببرد.

تکثیر و رها سازی دشمنان طبیعی

مراحل تکثیر و رهاسازی دشمنان طبیعی در مواردی انجام می‌شود که

- دشمن طبیعی وجود نداشته باشد؛

- جمعیت آن‌ها کم باشد؛

- ظهور آن‌ها با تاخیر صورت گیرد.

تکثیر و رها سازی دشمنان طبیعی در شرایطی انجام می‌شود که استقرار دائمی دشمن طبیعی امکان‌پذیر نیست و بهترین شاخص این موضوع شرایط گلخانه‌ای است. در گلخانه‌ها بعد از برداشت محصول، گیاه به همراه آفت و دشمنان طبیعی خود، از گلخانه خارج می شود. در فصل بعد که گیاه دیگری کشت می‌شود نیازمند رهاسازی دوباره دشمنان طبیعی است.

پرورش و تکثیر دشمنان طبیعی

پرورش و تکثیر دشمنان طبیعی شامل مراحل مختلفی است:

انتخاب دشمن طبیعی؛ دشمنان طبیعی از نظر توانایی کنترل با هم متفاوتند که این تفاوت به دلیل اختلاف در خصوصیات زیستی آن‌ها است. از جمله این خصوصیات می‌توان به قدرت باروری، قدرت جستجو و فاکتورهای دیگر نیز اشاره کرد.

۱) کیفیت دشمنان طبیعی؛ دشمنان طبیعی مورد استفاده برای تکثیر و رهاسازی باید عاری از بیماری و هیپرپارازیتوئیدها باشند. دشمن طبیعی انتخاب شده برای تکثیر باید دارای کیفیت مناسب باشد. جمعیت موسس انتخاب شده، برای برنامه تکثیر باید یک جمعیت سالم و قوی باشد هم‌چنین حفظ کیفیت دشمنان طبیعی در طی سالیان متمادی نیز از اهمیت فوق‌العاده زیادی برخوردار است. زیرا ورود دشمنان طبیعی به محیط بسته در واقع جمعیت آن‌ها را از یک جمعیت باز به یک جمعیت بسته تبدیل می‌کند که با گذشت چند سال احتمال کاهش تنوع ژنتیکی و هم چنین زوال ژنتیکی وجود دارد. به همین دلیل القا ژن به داخل جمعیت بصورت مرتب ضروری می‌نماید.

چگونگی القا ژن: معمولاً در برنامه‌های تکثیر بطور مرتب از جمعیت‌های وحشی گونه، به جمعیت‌های پرورشی اضافه می‌شود تا از کاهش تنوع ژنتیکی جلوگیری شود.

۲) هزینه پرورش دشمنان طبیعی؛ برای موفقیت و توسعه کنترل بیولوژیک باید دشمنان طبیعی پرورش داده شده قدرت رقابت اقتصادی با سایر روش‌های کنترل آفات بویژه مبارزه شیمیایی را داشته باشند.

تعدادی از دشمنان طبیعی براحتی بر روی میزبان طبیعی خود پرورش داده می‌شوند. برای مثال کنه فیتوزیولوس پرسیمیلس (Phytoseiulus persimilis) براحتی بر روی تترا نیکوسلتیکه و گیاه لوبیا پرورش داده می‌شود. نمونه دیگر انکارسیا فورموزا (Encarsia formosa) است که بر روی (Trialearodes vaporariorum) به سادگی تکثیر می‌یابد.

ولی در مورد بعضی از دشمنان طبیعی سیستم‌های طبیعی خیلی پر هزینه هستند. در سال‌های اخیر توجه زیادی به پرورش دشمنان طبیعی آفات گلخانه‌ای بر روی میزبان‌های مصنوعی انجام گرفته است. البته زمانی خواهد رسید که مبارزه بیولوژیک با مبارزه شیمیایی رقابت کند. کنترل بیولوژیک سه نوع مختلف دارد. در کنترل بیولوژیک کلاسیک یک دشمن طبیعی را در منطقه‌ای رهاسازی می‌کنند که برای همیشه مستقر می‌شود و جمعیت آفت را تحت کنترل در می‌آورد .در این مورد هزینه خیلی ناچیز است اما سود بالایی دارد. به این صورت که هزینه روش‌های کنترل بیولوژیک حدود یک پنجاهم مبارزه شیمیایی درمی‌آید.

۳) ذخیره سازی و حمل و نقل دشمنان طبیعی؛ دشمنان طبیعی فقط در چند ماه از سال خریدار دارند. در حالیکه در طول سال باید جریان تولید دشمنان طبیعی حفظ شود. زمانی که تقاضا برای دشمن طبیعی وجود ندارد باید دشمن طبیعی را ذخیره نمود.

در مورد بعضی از دشمنان طبیعی بررسی‌هایی تاکنون انجام شده. مثلاً در مورد پشه آفیدولتوس آفیدومیزا (Aphidoletes aphidomyza) ثابت شده است که در دمای حدود یک درجه سانتی‌گراد تا مدت دو ماه حفظ می‌شود. هم‌چنین بال توری معمولی کریزوپرلا کارنئا (Chrysoperla carnea)، که برای کنترل بیولوژیک شته‌ها مورد استفاده قرار می گیرد، را می‌توان حدود ۳۱ هفته ذخیره سازی کرد.

۴) روش‌های کاربرد دشمنان طبیعی؛ زمان و نحوه‌ی رهاسازی دشمنان طبیعی در کارآیی و موفقیت آن‌ها بسیار موثر است.

روش‌های کاربرد در مورد گونه‌های مختلف دشمنان طبیعی بسیار متفاوت است. بعنوان مثال زنبور انکار سیافورموزا را بر روی کارت‌هایی می‌چسبانند. بر روی هر کارت تعداد زیادی از شفیره‌های آفت وجود دارد که پارازتیه است و داخل گلخانه‌ها به نهال‌ها و گیاهان زینتی آویزان می‌کنند. زنبورهای پارازیتوئید که خارج می‌شوند شروع به پارازتیه کردن میزبان خودشان می‌کنند. در صورتیکه بعضی از دشمنان طبیعی بوسیله هواپیما رهاسازی می‌شوند.

۵) ارزیابی فرآورده بیولوژیک یا دشمنان طبیعی؛ برای اطمینان از کاهش جمعیت آفت به پایین‌تر از سطح زیان اقتصادی ارزیابی دشمنان طبیعی ضروری است. این ارزیابی می‌تواند از طریق مقایسه میزان پارازیتیسم در شرایطی که دشمن طبیعی را رهاسازی کردیم، با شرایطی که دشمن طبیعی وجود ندارد، انجام شود. از طریق مقایسه میزان پارازیتیسم می‌توان میزان کارآیی دشمن طبیعی را سنجید. هم‌چنین از طریق شمارش تعداد آفات در یک واحد سطح معین، در محلی که دشمن طبیعی استفاده شده و در محلی که دشمن طبیعی وجود ندارد نیز این کار میسر می‌شود.

بی‌خطر بودن دشمنان طبیعی، دشمنان طبیعی رهاسازی شده باید سایر موجودات مفید را مورد حمله قرار ندهند.

منبع : http://forum.p30world.com

آفات گندم

مقدمه :
گندم عمده ترین محصول زراعی کشوراست. سطح زیرکشت گندم آبی ودیم کشوردرسال 1380 به ترتیب 2/27 و3/51 میلیون هکتارومتوسط عملکردآن درشرایط آبی ودیم تبه ترتیب 3 و0/7 تن درهکتاربوده است. نرخ خودکفایی گندم درسال های مختلف بین 60-80 درصدنوسان داشته است.
مهم ترین عوامل تاثیرگذاردرکاهش عملکردگندم کشوربه شرخ زیرمی باشند:
1- پایین بودن آگاهی ودانش علمی وعملی کشاورزان
2- نارسایی درتامین وتوزیع به موقع نهاده هایی کشاورزی ( بذر، کودوسم)
3- بالابودن میزان ضایعات درمراحل مختلف تولید
4- محدودبودن منابع آب ویاعدم وجودنظام صحیح آبیاری دراغلب مناطق کشور
5- خسارت آفات، بیماریهایی گیاهی، علف هرزوعدم مدیریت صحیح کنترل آن
6- عدم مصرف صحیح وبهینه کودهای شیمیایی ویاکمبودوعدم توزیع به موقع آنها
7- کاربردغیراصولی ونامنظم ماشین آلات وادوات کشاورزی
8- عدم توسعه مکانیزاسیون کشاروزی دربسیاری ازنظام های بهره برداری
9- کمبودوسایل، ابزارواعتباردرزمینه های مختلف تحقیق ، ترویج وآموزش کشاورزی
10- کمبودسرمایه گزاری درتولیدمحصولات کشاوزی
11- نارسایی سیاست هاوبرنامه های کشوربرای تولیدمحصولات کشاورزی
12- آفات گندم واهمیت اقتصادی آنها
دراکوسیستم های زارعی کشورکه گندم وجوبسترزیست راتشکیل می دهند، عوامل زنده وغیرزنده ای درتولیدمحصول تاثیرگذارهستندکه انسان برای بدست آوردن محصول بیشترمدام آنهاراتغییرمی دهد. شناخت این عوامل وروابط متقابل بین آنهادرحفظ تعادل کمی وکیفی وگونه های تشکیل دهنده یک اکوسیستم اهمیت بسیارزیادی دارد. درایران بیش از70 گونه حشره گیاره خوارشناسایی شده اندکه به عنوان مصرف کنندگان اولیه ازگندم وجوتغذیه می کنند. این حشرات گیاه خوار، خودموردتغذیه حشره خواران ( حشرات انگل، انگل های بالقوه وشکارگران) که مصرف کنندگان ثانویه هستند، قرارمی گیرند. اتلاق واژه آفت به گونه هایی که زیان اقتصادی ندارندجایزنیست وتلاش برای حذف این گونه ها، نابودی دشمنان طبیعی آنها، طغیان احتمالی آفات بالقوه وکاهش تنوع زیستی دراکوسیستم های زارعی رابه همراه خواهدداشت.
گشترش وطغیان سن گندم دراثرتخریب مراتع به عنوان زیستگاه های دائمی این حشره وتبدیل آنهابه اراضی دیم کرده وفراهم آوردن بسترزیست مناسب تربرای تغذیه وتولیدمثل آن، مثال خوبی برای نشان دادن چگونگی ایجادیک آفت دراثرتغییراکوسیستم توسط انسان است.
محدودبودن دامنه میزبانی آفات غلات ومکان زمستان گذرانی تعدادزیادی ارآنهاکه درخاک وبقایای محصول صورت می گیرد، موجب می شودکه جمعیت اکثراین آفات ، باتناوب زارعی وانجام عملیات زارعی پس ازبرداشت، به مقدارقابل توجهی کاهش یابند.


علیرغم این مسئله ، حدود15 گونه ازحشرات زیان آورگندم وجورامی توان نام بردکه به عنوان آفات درجه اول ودوم ، زیان اقتصادی قابل توجهی به این محصولات واردمی کنند.
خسارت ناشی ازآفات، بیماریهاوعلف های هرزدرکشورماحدود30-35 درصدبرآوردگردیده است که 10-12 درصدآن به حشرات زیان آوراختصاص دارد. بدین معنی که بامدیریت کنترل انی عوامل، می توان 10-12 درصدعملکردواقعی گندم راافزایش دادوآن رابه حداکثرعملکردقابل دسترس که درشرایط دیم وآبی به ترتیب 4 و14 تن درهکتارذکرشده استف نزدیک ترساخت راهکارهایی توصیه شده برای مدیریت منطقی کنترل آفات درمزارع گندم وجوکشور، مبتنی براستفاده ازروش های غیرشیمیایی است. کنترل شیمیایی سن گندم به عنوان مهم ترین حشره زیان آورمزارع گندم وجوکشورکه ب هتفصیل به آن درسطحی معادل 22-25 درصدکل اراضی گندم کشور، برای کنترل حشرات زیان آورمبارزه شیمیایی صورت می گیرد(1200000 هکتاربرای کنترل سن گندم وحدود75000 هکتاربرای کنترل حشرات زیان آورگندم). میانگین مصرف آفت کش هادراین محصول حدود0/4- 0/5 کیلوگرم درهکتاراست که 0/2-0/25 کیلوگرم آن به حشره کش هااختصاص داردواین میزان درمقایسه بامیانگین مصرف آفت کش هادردرختان میوه (9/5 لیتردرهکتار)، برنج (18/7 لیتردرهکتار)، پنبه (9 لیتردرهکتار) وچغندرقند(8/1 لیتردرهکتار) مقدارقابل توجهی نیست( سازمان حفظ نباتات 1378) .
علیرغم این مسئله سیاست جاری وزارت جهادکشاورزی ودیگرسیاست گزاران تولیدگندم کشور، رسیدن به کشاورزی پایدار( تولیدبهینه ومستمرمحصولات کشاورزی باحفظ ویاحداقل زیان وارده به محیط زیست) است وخودکفایی درتولیدگندم وکاهش سطوح مبارزه شیمیایی باآفات گندم، ازمهم ترین برنامه های بخش کشاورزی وزیربخش تابع آن ( سازمان حفظ نباتات وموسسه تحقیقات آفات وبیماریهای گیاهی) می باشد.
دراین مجموعه نکات مهم وکلیدی دررابطه بامناطق انتشار، خسارت ، زیست شناسی ومدیریت کنترل آفات مهم گندم وجوکشور، به اختصاربیان شده است :
راست بالان زیان آورگندم:
تاکنون چندین گونه ملخ که میزبان آنها گندم ذکرگردیده است، جمع آوری وشناسایی شده اند. دربین ملخ هاگون هایی زیرحائزاهمیت می باشند
ملخ مراکشی Dociostaurus maroccanus ( Thunb.)
(Acrididae,Orthoptera)
مناطق زیست این ملخ درایران، دامنه های کوه های البرزوزاگرس درشمال غربی ، شمال شرقی، غرب، جنوب وجنوب غربی کشورمی باشدودرمناطق مرکزی ایران دیده می شود. گیاهان زارعی مختلف خصوصاً غلات به عنوان میزبان آن ذکرشده است وبیشترازسایرملخ های بومی ایران که میزبان گندم وجوذکرشده است، خسارت زااست ( غزوی، 1379).
ملخ صحرائی Schistolerca gregaria :
کانون های دائمی این ملخ درافریقا، عربستان، هندوستان وپاکستان قرارداردوتحت شرایط خاصی ازفازانفرادی به فازگله ای تبدیل شده وبه مناطق دیگرازجمله ایران حمله می کنند. این ملخ دامنه میزبانی وسیعی داشته وگندم وجونیزازگیاهان میزبان آن به شمارمی آید.
این ملخ درسال هایی که حالت گله ای آن به ایران حمله کرده است تادونسل درسال ایجادکرده است. درسال های اخیرشاهدحمله دسته های مهاجراین ملخ به ایران نبوده ایم. فازانفرادی این آفت درسیستان وبلوچستان وحاشیه دریای عمان وخلیج فارس نیزوجودداردکه درصورت مساعدبودن شرایط محیطی افزایش جمعیت داده وبه زراعت های هم جوارمحل زیست خودخسارت واردمی سازند

ملخ آسیائی Locusta migratoria L. :
(Acrididae, Orthoptera)
فازانفرادی این ملخ دراکثرنقاط ایران وجودداردوگندم وجونیزبه عنوان میزبان های این ملخ چندمیزبانه ذکرشده است. اولین گزارش حمله آن به ایران درسال 1325 بوده که ازخاک روسیه به نواحی شمالی ایران حمله کرده است درسال های اخیراین ملخ خسارت های شدیدی به مزارع نیشکروبرنج خوزستان واردنموده است. زمستان گذرانی این ملخ به صورت تخم است ودرشرایط خوزستان تا3 نسل درسال ایجادمی کند.
برخی دیگرازملخ های بومی درایران وجوددارندکه گندم وجومیزبان آنهاذکرشده است ودربرخی سال هاخسارت هایی قابل توجهی به غلات واردمی کنند. اسامی علمی مهم ترین آنهابه شرح زیرمی باشد:
Dociostaurus crassiusculus (Pantel ) ( Acrididae, Orthoptera)
Dociostaurus hauensteini Bolivar ( Acrididae, Orthoptera)
Ramburiella turcomana (F.W.) ( Acrididae, Orthoptera)
Calliptamus barbarus Costa ( Acrididae, Orthoptera)
Calliptamus turanicus (L.) ( Acrididae, Orthoptera)
Oediapoda miniata (Pall) ( Acrididae, Orthoptera)
Ailopus talassinus ( Acrididae, Orthoptera)
Pyrgodera armata (F. W.) ( Acrididae, Orthoptera)
Tettigonia viridisssma (L. ) (Tettigonidae, Orthoptera)
Decticus albifrons (F) (Tettigonidae, Orthoptera)
شته های زیان آورگندم:
شته های زیان آورغلات ازآفات درجه دوم مزارع غلات به شمارمی آیند. دربعضی سال هاجمعیت وخسارت برخی ازگونه ها( خصوصاً شته روسی گندم) افزایش یافته وخسارات قابل توجهی به مزارع گندم وجوواردمی کنند. طبق گزارش سازمان حفظ نباتات سطح مبارزه شیمیای باشته های غلات درسال 1379 حدود17000 هکتاربوده است که عمدتاً برای کنترل شته روسی گندم صورت گرفته است).
شته های زیان آورغلات راازنظرمحل فعالیت برروی گیاه به دوگروه تقسیم می شوند: الف) شته هایی که روی ریشه گندم وجوفعاغلیت می کنندواهمیت اقتصادی ندارند. ) ب ) شته هایی که روی اندام های هوای گیاه فعالیت می کنند واهمیت اقتصادی آنهابیشترازگروه اول است . این شته هاعلاوه برخسارت مستقیمی که دارند، ناقل برخی ازبیماریهای ویروسی گندم وجونیزبه شمارمی آیند. ازگروه اول 2 است . گونه کم اهیمت وازگروه دوم 6 گونه که دارای اهمیت بیشتری هستند، به شرح زیرمعرفی می شوند.
شته برگ آل Anoecie corni
(Anoecidae,Homoptera)
این شته بیشتردرشمال ایران، اطراف کرج وقزوین جمع آوری شده است وفاقداهمیت اقتصادی است. میزبان اصلی آن درخت ال (Cornus) است وروی برگ آن ایجادگال کرده وسپس به طرف ریشه گندمیان مهاجرت می کند. این شته درمناطقی که این درخت ( وجودنداشته باشدبه صورت پارتنوژنزدائم روی ریشه گندمیان زندگی وتولیدمثل میکنند).
شته گالی نارون Tetraneura ulmi
(Pemphigidae, Homoptera)
شته گالی نارون ازبیشترنقاط کشوربه ویژه مناطق شمالی جمع آوری شده است واهمیت اقتصادی ندارد. این شته روی میزبان اصلی آن که نارون است ایجادگال می کندوسپس روی شته گندمیان ازجمله گندم وجومی رود.
شته روسی گندمDiuraphis noxia (Mordvilko )
(Aphididae, homoptera)
این شته نیزدراکثرمناطق کشورازروی گندمیان جمع آوری شده است وگندم، جوویولاف ازمیزبان های مهم آن به شمارمی آیند. درمناطق شمالی کشورمغان جمعیت آن همیشه چشمگیراست. این شته معمولاً بادیگرگونه های مهم شته های غلات به غیرازشته روسی گندم همراه است واهمیت اقتصادی زیادی دارد. برخلاف شته روسی گندم بارندگی ورطوبت برای تکثیروافزایش جمعیت آ ن مناسب است.
شته سبزیولاف: abenae sitobiom
) homoptera (Aphididae,
این شته نیزدراکثرمناطق کشورازروی گندمیان جمع آوری شده است وگندم ، جوویولاف ازمیزبان های مهم آن بشمارمی آیددرمناطق شمالی کشورومغان جمعیت آن همیشه چشم گیراست. این شته معمولابادیگرگونه های مهم شته های غلات به غیرازشته روسی گندم همراه است واهمیت اقتصادی زیادی دارد. برخلاف شته روسی گندم بارندگی ورطوبت برای تکثیروافزایش جمعیت آن مناسب است.
شته گل سرخ Metopolophium diehodum (Walker)
(Aphididae, homoptera)
این شته دراکثرمناطق کشوروجوددارد. درشمال کشور، مغان واطراف تهران جمعیت آن بیشتراست . میزبان اصلی آن گلسرخ است وزمستان به صورت تخم روی آنهااست. دربهارپس ازگذراندن یک نسل به طرف گندمیان مختلف مهاجرت می نمایندودراوخرپائیزبه سمت گل سرخ بازمی گردند.
شته سبزگندم، شته سمی گند Schizaphis graminum (Rondani)
(Aphididae, homoptera)
این شته ازروی غلات ودیگرگندمیان دراکثرنقاط کشورجمع آوری گردیده است این شته پرجمعیت ترین گونه درمنطقه سیستان بوده است. درسال های اخیراین شته درمقایسه بادیگرشته های غلات ازاهمیت کمتری برخورداربوده است.
بال ریشک داران زیان آورگندم:
چندین گونه تربپس ازمزارع گندم وجوکشورگزارش شده اند. نام علمی برخی ازاین گونه ها به شرح زیراست :
Haplothrips tritici (Kurdjumov) (Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Haplothrips aculeatus (Fabricius) (Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Haplothrips reuteri Karny (Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Haplothrips flavitibia Williams (Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Haplothrips niger Osborn(Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Haplothrips subtilissimus Haliday (Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Haplothrips tolerabilis Prisner (Phlaeothripidae, Thysanoptera)
Frankliniella intonsa (Trybom) (Thripidae, Thysanoptera)
فراوان ترین گونه هاروی غلات هستند. گونه اول اهمیت اقتصادی بیشتری دارد.
تریپس گندم(Haplothrips tritici (Kurdjumov)
(Phlaeothripidae, Thysanoptera)
تریپس گندم دراکثرمناطق کشورانتشاردارد. گندم، جو، چاودار، ذرت، برنج وبرخی گیاهان دیگربه عنوان میزبان آن ذکرشده اند. تغذیه این آفت باعث کوتاه ماندن وپیچیدگی سنبله اوکج ومعوج شدن ریشک هامی شود. خسارت تریپس گندم کاهش وزن دانه هارابه همراه داشته وکاهش محصول دراثرخسارت آن تا24 درصدنیزگزارش شده است. چنانچه تراکم پوره های آن 10 عدددرهرسنبله باشددرگندم آبی 0/8 درصدودرگندم دیم تا1 درصدوزن محصول دراثرخسارت این آفت کاهش می یابد. معمولاً تراکم این آفت درمزارع آبی بیشترازمزارع دیم است .
سخت بالپوشان زیان آورگندم:
بیش از10 گونه سوسک زیان آورازمزارع گندم وجوکشورجمع آوری وشناسایی شده اندکه درمرحله لاروی ، حشره کامل ویادرهردرومرحله خسارت زامی باشند. مهم ترین گونه های خسارت زابه شرح زیراند:
سوسک سیاه گندم Zabrus tenebrioides Goeze :
(Carabidae, Coleoptera)
سوسک سیاه گندم از بیشتر مناطق کشور گزارش گردیده است، اما آلودگی آن دراستان های گلستان، خراسان، فارس، کرمانشاه، خوزستان وایلام بیشتراست. طبق گزارش سازمان حفظ نباتات سطوح مبارزه شیمیایی بااین آفت درسال 79-1378 حدود45000 هکتاربوده است. این آفت علاوه برگندم روی جو وچاودارنیزخسارت زااست وخسارت اصلی مربوط به لاورآن می باشدکه درپائیز وزمستان به بوته های گندم حمله کرده وباجویدن برگ هاوباقی گذاشتن رگبرگ های اصل خسارت می زند. لاروهابه هنگام فعالیت سوراخ هایی درخاک ایجادمی کنندوبرگ ها رابه داخل این سوراخ هابرده وموردتغذیه قرارمی دهند. هرلاروطی دوران زندگی خود20-30 بوته راازبین می برد. درمنطقه گنبدآلودگی به این آفت شدیدبوده ودربعضی ازسال هاتراکم لاروها50-100 عدددرمترمربع وخسارت آن تا70 درصدهم گزارش شده است. حشرات کامل آن ازاوایل تااواخرخرداد خارج می شوند وروی سنبله هاازدانه های خمیری شده تغذیه می کنند، اماخسارت آنهاچندان قابل توجه نیست.
سوسکهای قهوه ای گندم ( کرم های سفیدریشه غلات):
سوسک قهوه ای گندم به چندگونه سوسک زیان آوراتلاق می شود. لاروهای این آفت به ریشه گندم های پائیزه خسارت می زنندوحشره کامل آنهادرخرداد ازسنبله های گندم درمراحل خمیری شدن تغذیه می کنند. درسال اخیرگونه زیان آوری گزارش گردیده است که بیشترین خسارت وارده به گندم وجودرکرمانشاه مربوط به این گونه بوده است. چون حشرات کامل این گونه خسارتی مشابه سوسک های قهوه ای گندم ندارند، بنابراین اتلاق نام سوسک قهوه ای گندم به تمام گونه های فوق منطقی به نظرنمی رسدوکرم های سفیدریشه غلات عنوان بهتری برای معرفی آنهااست. نام گونه های مهم این سوسک هابه شرح زیرند:
Anisoplia Austria
Anisoplia Leucaspis
Anisoplia Lata Er.
Amphimallon caulasicus
بال پولکداران زیان آورغلات:
بیش از10 گونه بال پولک داران جمع آوری وشناسایی شده اندکه درمرحله لاروی به گندم وجوخسارت می زنند. مهم ترین این گونه هابه شرح زیرمی باشند:
مینوز برگ غلات Syringopais temperatella (Led.)
(Scythrididae, Lepidopotera)
این آفت بانام برگ خوارغلات معرفی شده است اماتوجه به نحوه خسارت لاروآن، نام مینوز برگ غلات برای آن مناسب تراست. این آفت تاکنون ازاستان های خوزستان ، فارس، بوشهر، ایلام، لرستان، چهارمحال وبختیاری، کرمانشاه، خراسان، گلستان ، گیلان، ومازندران گزارش شده است. تراکم وشدت خسارت این آفت درمناطق گرمسیری بیشترازمناطق سردومعتدل است ودرمناطق آلوده ای که مزارع دیم جایگزین مراتع تخریب شده گردیده اند، شدت آلودگی بسیارزیاداست ومی توان گفت که تخریب مراتع درافزایش جمعیت این آفت موثربوده است. گندم، جو، یولاف، بسیاری ازعلف های هرزخانواده گندمیان ولگومینوزوبسیاری دیگرازودیگرخانواده های گیاهی به عنوان میزبان آن معرفی شده اند.
کرم ساقه خوارگندم Ochsenheimeria vacculella
(Ochsenheimeridae, Lepidoptera)
کرم ساقه خوارگندم یابیدساقه خوارگندم نامیده شده است این آفت نخستین باردرسال 1346 ازاصفهان گزارش شده است وپس ازآن درکرج وبرخی دیگرازمناطق کشوردیده شده است.
لاروهای این آفت ساقه خواراست وعلاوه برگندم وجوبه چاودارودیگرگندمیان نیزخسارت می زند. خسارت آن روی گندم باعث سفیدشدن وخشک شدن سنبله هامی شود.




کرم ساقه خواراروپائی ذرت Ostrinia nubilalis (Hub.)
(Pyralidae, Lepidoptera)
گندم وجووگندمیان دیگربه عنوان میزبان های کرم ساقه خواراروپایی نیزمعرفی شده اند.این کرم ساقه خواردرگرگان ، مازندران ، گیلان وآذربایجان شرقی به گندم وجونیزخسارت واردمی کند.
کرم ساقه خوارذرت Sesamia cratica (Led.)
(Noctuidae, Lepidoptera)
گندم وجونیزبه عنوان میزبان کرم ساقه خوارذرت ذکرشده اند. خسارت این آفت روی گندم اهیمت اقتصادی ندارد.
کرم ساقه خوارنیشکر:spsamia nonagrioides
(Noctuidae, Lepidoptera)
ازآفات مهم نیشکروذرت درخوزستان وفارس است وگندم وجونیزبه عنوان میزبان های آن ذکرگردیده است.
کرم طوقه بر( اگروتیس) Scotia spp. .
(Noctuidae, Lepidoptera)
اگروتیس یاکرم طوقه برگونه های مختلفی داردواین گونه هادراکثرنقاط کشورماوجوددارند. گندم وجونیزازمیزبان های این گونه های چندمیزبانه به شمارمی آیند.
پروانه خوشه خوارگندم Hadena basilinea
(Noctuidae, Lepidoptera)
این آفت ازآذربایجان شرقی وغربی وچهارمحال بختیاری وبعضی دیگراز مناطق غرب کشورگزارش شده است. لارونه آن ازدانه های نارس ورسیده سنبله های گندم تغذیه می کندوازمیزان خسارت آن اطلاعی دردست نیست.
پروانه خوشه خوارگندم Cnephasia pascuana Hb.
(Tortricidae, Lepidoptera)
لاوراین آفت تاسن پنجم ازبرگ های غلات تغذیه نموده ودرسنین بعدی به ساقه وسنبله گندم حمله می کند. این آفت شش سن لاروی داشته ویک نسلی است وزیان آن اقتصادی نیست.
دوبالان زیان آورگندم:
بیش از10 گونه ازدوبالان زیان آور( مگس هاوپشه ها) به عنوان آفت گندم وجودرکشورشناخته شده اند، امامناطق انتشار، میزان خسارت وزیست شناسی آنهادرکشوردقیقاً مطالعه نشده است. این گونه های زیان آوربه شرح می باشند:

مگس های گندم 1-Oscinella frit L.
(Chloropidae, Diptera)
ازورامین جمع آوری شده واحتمالاً درسایرمناطق کشوروجوددارد. میزبان های آن گندم، جو، یولاف، ذرت وچاودارذکرگردیده است. لاروهای آن ازجونه های مرکزی تغذیه می کندوباعث خشکیدگی وفسادجوانه مرکزی می شود.
2-Oscinella pusilla Mg.
(Chloropidae,Diptera)
ازساوه، گرگان، زنجان ومراغه جمع آوری شده است. لاوراین مگس ابتدا درداخل جوانه مرکزی وبعددرداخل ساقه های گیاه فعالیت دارد. حشرات کامل آن دردودوره زمانی درطول دوره رشدگندم ظاهرمی شوند.
3-Oscinella nitidissima (Meg.)
(Chloropidae,Diptera)
لاروهای آن اززنجان روی گندم دیم وازقروه کردستان روی ساقۀ جوجمع آوری شده است. دانه های جوحاصل ازگیاهان موردحمله چروکیده شده بودند.


مگس های ساقه گندم 1- Meromyza saltatrix
(Chloropidae,Diptera)
ازمناطق انتشاراین گونه وزیست شناسی آن اطلاع زیادی دردست نیست. لارو آن ازجوانه مرکزی واحتمالا درنسل های بعدازدانه های نرم سنبله هاتغذیه می کند.
2- Meromyza facialis Fedossva
(Chloropidae,Diptera)
ازکرج جمع آوری شده است.
مگس زردساقه گندم Chlorops pumilionis Bjerk.
(Chloropidae,Diptera)
ازمنطقه کرج وورامین جمع آوری شده است وخسارت آن شبیه گونه های قبلی است.
اسامی علمی سایردوبالان زیان آوری که ازمزارع گندم وجوجمع آوری شده اندبه شرح زیرمی باشند:
Contarinia tritici Kirby (Cecidomyiidae, Diptera)
Lasiosina cinctipes Meg. (Chloropidae, , Diptera)
Thaumatomya notata Meg. (Chloropidae, , Diptera)
Lasiosina cinctipes Meg. (Chloropidae, , Diptera)
Opomyza florum L. (Opomyzidae, Diptera)
Domomyza ambigua Fall. (Agromyzidae, Diptera)
Cerodontha denticorivis (Panzer) (Agromyzidae, Diptera)
Phobia penicilifera Jermy (Anthomyiidae, Diptera)

بال غشائیان زیان آورغلات :
زنبورساقه خوارگندم: Lephus pygmaeus
(Cephidae,Hymenoptera)
زنبورساقه خوارگندم ابتدادراستان های تهران ومرکزی دیده شدواکنون درتمام مناطق کشوروجوددارد. این آفت علاوه برگندم وجوبه چاودارنیزحمله می کندوازآفات درجه دوم غلات محسوب می شود. خسارت این زنبورمربوط به لاروهای آن است که بافت داخلی ساقه رابه سمت پائین موردتغذیه قرارمی دهد. ساقه های آلوده سنبله های سفیدودانه های لاغری راتولیدمی کنندبه طوری که درصدکاهش وزن دانه هادرساقه های آلوده تا15 درصدهم می رسد. ساقه های آلوده باوزش بامی شکنند. درصدآلودگی مزارع به لاروهای این زنبوربین 5تا20 درصدگزارش شده است.
Trachelus tabidus (Fabr.)
(Cephidae,Hymenoptera)
تاکنون ازاستانهای تهران ومرکزی جمع آوری شده است. لارواین زنبورنیزساقه خواربوده وبه گندم، جووچاودارخسارت می زندخسارت وزیست شناسی آن مشابه C.pygmaeus است.
زنبوربرگ خوارغلات Dolerus near puncticollis Thoms.
(Tenthredinidae, Hymenoptera)
لاروهای آن ازبرگ هاتغذیه می کنند وخسارت آنهااقتصادی نیست.
کنه های زیان آورگندم:
درخصوص کنه های زیان آورگندم وجوخصوصاً کنه هایی که درمزرعه به غلات خسارت وارد می کنند، تحقیقات چندانی درکشورصورت نگرفته است وتنها خسارت کنه قهوای گندم دربرخی نقاط کشورگزارش شده است.
کنه قهوه ای گندم Petrobia lateens (Muller)
(Tetranychidae,Acari)
این کنه به طورپراکنده ازبسیاری مناطق کشورگزارش شده است. مطالعاتی درخصوص بیولوژی وتغییرات جمعیت این کنه درچهارمحال وبختیاری صورت گرفته است. زمستان گذرانی این به صورت تخم است ودرمنطقه چهارمحال وبختیاری 5 نسل درسال دارد. خاک های سنگین رسی، بارش باران، وزش بادشدیدوتناوب زارعی ازعوامل موثردرکاهش جمعیت این کنه ذکرشده است.
مدیریت تلفیقی آفات گندم:
یک سیستم تصمیم گیری برای کنترل آفات است که بادرنظرداشتن اصول ( Integrated Pest Management) مدیریت تلفیقی آفات اکولوژیک، اصول اقتصادی وعلایق تولیدکنندگان، تلفیقی ازروش های مختلف کنترل ( بیولوژیکی، زراعی، مکانیکی، فیزیکی، رفتاری، شیمیایی و...) رابه گونه ای به کارمی بردکه سوددهی اقتصادی حداکثروزیان وارده به محیط زیست به حداقل ممکن برسد. مدیریت تلفیقی آفات متکی به عوامل طبیعی کننرل کننده است وسموم شیمیایی رابه عنوان آخرین راه حل توصیه می کند. برنامه اجرایی مدیریت تلفیقی آفات گندم وجودارای مراحل زیراست:
الف) بررسی های اکولوژیکی:
- شناسایی آفات ودشمنان طبیعی آنها، مناطق انتشاروتهیه بانک اطلاعتی برای آنها
- مشخص نمودن آفات کلیدی وآفات درجه دوم وسوم
- تعیین روش هاوتکنیک های مناسب برای نمونه برداری ازجمعیت آفات
- مطالعه بیواکولوژی آفات کلیدی وآفات درجه دوم وتهیه جدول زندگی آنها
- توسعه سیستم های پیش آگاهی ومراقبت برای آفات کلیدی
ب) بررسی های اقتصادی
- ارزیابی میزان خسارت آفات کلیدی وآفات درجه دوم
- تعیین سلح زیان اقتصادی آفات کلیدی ودرجه دوم
- بررسی های اقتصادی واجتماعی مدیریت کنترل آفات
(ج) مدیریت تلفیقی ( تلفیق روش ها)
- توسعه روش های به زراعی وبه کارگیری عوامل مختلف برای تولیدمحصول بهتر
- اتخاذ شیوه های مناسب برای افزایش تاثیرعوامل زنده وغیره زنده کنترل کننده جمعیت آفات
- تلفیق روش های کنترل ( بیولوژیکی، زارعی، شیمیایی و...) برای کاهش جمعیت آفات کلیدی وآفات درجه دوم براساس زیست شناسی ومراحل حساس زندگی آنها
د) اجرا، ارزیابی ، ترویج وتوسعه
- اجرای برنامه مدیریت تلفیقی آفات درمزارع نمونه وارزیابی آن
- آموزش وجلب مشارکت کشاوزان واجرای برنامه مدیریت تلفیقی آفات به کمک آنان
- ترویج وتوسعه روش هاوارزیابی نتایج آنها
نیزقابل اجرااست واساساً بخشی ازآن به (ICM) درقالب برنامه مدیریت محصول (IPM) توسعه واجرای برنامه مدیریت تلفیقی آفات شمارمی آید. لازمه اجرای یک برنامه گسترده برای مدیریت محصول درگندم زارهای کشور، همدلی، همراهی وهماهنگی بهره برداران، مصرف کنندگان ومتخصصان کشاورزی ( آب وخاک، زراعت واصلاح نبات، ماشین آلات، گیاه پزشکی، اقتصاد، ترویج وآموزش، مدیریت وتعاون و...) درتمام مراحل تولیدومصرف است. چنین برنامه هایی می بایست براساس شیوه های مشارکتی اجراشوند. درشیوه های مشارکتی ،پروژه هاوطرح هابرمبناهای نیازهای واقعی بهره برداران شکل می گیردومسئولیت اجرای برنامه نیزبه عهده آنان است ودولت تنهانقش تسهیل گر، حمایت کننده وپشتیبان رابه عهده خواهدداشت.

سن گندم خطرناکترین آفت گندم:
پای سوابق تاریخی ونیزازمنظراهمیت اقتصادی دوآفت ملخ وسن گندم درمملکت ماهمیشه مطرح بوده وقدیمی ترین نوشته هاازخسارت های جدی این دوکه گاه درمناطقی درحدقحطی میرسیده دردست است.
خشکیده بادبال وپرسن که هیچگاه درملک فارس کس نشنیدی گدای کاه
این شعرکه منسوب به محمدرفیع مرودشتی درحدودیکصدسال پیش می باشدنشان ازخسارت سن درمزارع گندم می دهدبه نحوی که حتی کاه نیزبرداشت نشده است.
بدیهی است که قبل ازرواج سمپاشی برعلیه سن گندم خسارت افت غالبادرمناطق اصلی فعالیت آفت به صورت طغیانهای دوره ای وتقریبامنظم صورت می گرفته که دراین رابطه به نظرمی رسدعامل غذانقش اصلی تری بازی می کرده است.
رادرایران میتوان مثال خوبی برای گشترش وطغیان سن گندم Eurygaster integriceps گسترش وطغیان حشرات دراثردخالت انسان درمحیط طبیعی ذکرکرد. درگذشته های دورمحیط اصلی ومحل دائمی زندگی سن گندم های نواحی کوهستانی بوده وپوشش گیاهی این مناطق راگرامینه های وحشی تشکیل می داده که میزبان اصلی این حشره به شمارمی رفته است.
علاوه براین گیاهان چندساله مثل گون Astragalus ودرمنه Artemisia وبرگهای خزان کرده درختانی مثل بلوط پناهگاههای زمستانه این آفت راتشکیل می دهند.
درسالهای اخیردخالت های انسان درمحیط طبیعی نظیره چرای بی رویه دام ومصرف گیاهان چندساله ومصرف درختان ودرختچه های جنگلی به عنوان سوخت وتخریب مراتع وکشت گندم دراین مناطق باعث به هم خوردن تعادل زیستی محیط وگسترش مناطق انتشاروافزایش جمعیت این آفت گردیده است.
حشره کامل 8/12-8 وعرض آن 8-5 میلیمتراست وعلت اصلی دامنه نسبتاوسیع تغییرات دراندازه حشره کامل شیوه زندکی آفت است که براساس بررسیهاومشاهدات درسراسرمناطق سن خیزکشوراین حشره 2 شیوه زندگی دارد که این خودمنجربه تغییراتی دراندازه آفت شده است.
جمعیتی ازاین حشره که درزیستگاههای طبیعی واقع درارتفاعات زندگی می کنند وضمن تغذیه ازگیاهان غیره زارعی به خصوص گندمیان وبدون آنکه پروازهای قابل توجهی انجام دهند، به زادولدمی پردازند، افراداین گروه کوچک وطول وعرض آنهابه ترتیب 5/10-8 و 8/6-5 میلیمتراست درحالی که گروه دوم ازاین حشره که ازگندم وجوتغذیه می کنندبه خصوص آنهایی که به مزارع آبی حمله ورمی شوندجثه ای بزرگترداردوطول وعرض آنهابه ترتیب 8/12-8/9 و6/8-2/6 میلیمترمی باشد.
رنگ حشره کامل بسیارمتغیربوده ورنگ عمومی آنهاقهوه ای وزرد خاکی که این نیزازروش تاتیره تغییرمی کند. به علاوه نمونه هایی به رنگ سیاه، قرمز، مسی وزردکهربایی نیزدیده می شود.
سطح پشتی حشره کامل ممکن است عاری ازهرگونه لکه مشخص ویادارای لکه های تیره باابعادوشکلهای مختلف به خصوص روی سپردیده می شود. درروی سپرودرحدفاصل آن باپیش گرده 2لکه روشن کوچک به چشم می خورد. سرحشره مثلثی است ونوک آن به جلوامتداددارد. نزدیک خط فاصل بین سروسینه دوچشم ساده ودرگوشه جانبی سردوچشم مرکب دیده می شود.
شاخک 5 بندی است که بندپنجم آن بلندترین بندمی باشدوپس ازآن بنددوم بلندترازبقیه است وبندسوم کوچکترین وبنداول وچهارم مساوی می باشد. پیش گرده شش ضلعی است وپاهارنگ کلی بدن رادارند. وهرپنجه 3 بنددارد. سپربسیاربزرگ ورشدکرده است وبه استثنای قسمت کوچکی ازکوریوم ، بالهای رویی ودوحاشیه جانبی شکم، وهمه پشت حشره رامی پوشاند. درحاشیه جانبی شکم که اززیرسپربیرون می ماند5 لکه تیره رنگ دیده میشود که مشخص کننده موقعیت 5 بندشکمی است.
تنهااختلاف درشکل ظاهری حشرات کامل نروماده مربوط به قطعات بیرونی دستگاه تناسل آنهاست که درانتهای قسمت زیرین شکم واقع است. این قطعه درحشرات نرساده است وهیچ گونه تقسیم بندی درآن دیده نمی شوددرحالی که درحشرات ماده به 6 قسمت بزرگ ودو(2 ) قسمت کوچک تقسیم می شود.
تخم حشره کروی قطرآن یک میلیمتراست. زنگ تخم تازه سبزروشن است وروی تخم سوراخهای تنفسی واقع است. رنگ پوره های اول بلافاصله بعدازخروج ازتخم سبزبسیارروشن است که (Micropyle) واقع است. پس ازچندساعت متمایل به سیاه می شود.
ازسن دوم به بعدرنگ اصلی پوره هانمایان می شود. وجه تمایز پوره به خصوص پوره های سنین 4و5 بسیاربارزاست بدین معنی که بال ازسن چهارم پورگی جوانه می زندودرسن پنجم مشخصترمی شود.
مناطق انتشارسن گندم درحال حاضرازطرف باختربه مرزهای ایران باعراق وترکیه وازطرف خاوربه مرزهای کشورباافغانستان وپاکستان می رسد، به عبارت دریگرازمرزهای غربی تاشرقی بجزکویرهای مرکزی فلات ایران زیرپوشش این حشره قراردارد. درشمال کشوراین حشره به جزدرنوارساحلی دریای خزر دربقیه مناطق فعالیت خودراگسترش داده است وتامرزهای ترکمنستان ، آذربایجان وارمنستان پیش رفته است درجنوب کشورنیزفقط نوارساحلی دریای عمان وخلیج فارس وقسمتی ازجلگه خوزستان ازحملات این آفت مصون مانده است.

انتشارسن گندم درایران به 3 عامل اصلی زیربستگی دارد:
1- وجودمنابع غذایی
2- وجوداماکن مناسب جهت دوره طولانی دیاپوز
3- وجودشرایط اقلیمی مناسب جهت فعالیت آفت
گیاهان میزبان سن گندم
سن گندم عمدتاازگرامینه هاتغذیه می کنند، بخصوص ازگندم وجووچاوداروذرت ونازک برگان وگیاهان وحشی دیگرمثل شاهدانه وعلف های پهن برگ به عنوان میزبان دوم که عمدتاشامل شترمی باشدونیزبعضی درختان خزان کننده مثل درخت بلوط.
درطول دوره زیستی سن گندم فقط 1 تا5/2 ماه رابه عنوان یک حشره کامل برروی گیاه سبزبه سرمی بردوبقیه سال رابه حالت استراحت درزیرپوشش گیاهی دامنه تپه هامی گذرانند. این دوره استراحت شامل 2 فازاست
1-تابستان گذرانی درطول ماههای گرم وخشک آخرتابستان وپائیز
2- زمستان گذرانی درطول ماههای خیلی سردوزمستان
جمعیت آفت درمحلهای استراحت یازمستانگذرانی اغلب خیلی کپه ای ومجتمع هستند، باتراکم 10 تا60 سن درهرمترمربع کوهستانی مخصوص زمستانگذرانی آفت معمولادرحدود10 تا20 کیلومترازمزارع گندم فاصله دارند. اگرچه حشره می تواندتامسافت 150 کیلومتری دورترنیزپروازکندودربهارسن های بالغ زمستانگذران به پایین به سمت مزارع مهاجرت می کنند.
مهاجرت می تواندمتناوب صورت گیردوحداکثردرطول یک ماه کامل شود. بعدازتغذیه جفت گیری صورت می گیردوسپس تخمریزی انجام می شود، باتکمیل سن پورگی ودرنهایت ظهورحشره کامل نسل جدید یک نسل کامل تشکیل می شود
قابل ذکراست که اولین پیشتازهادراولین فرودهامعمولاً حشرات نرهستند.طبق مشاهدات درمزارع حومه شیرازحمله به مزارع از15 اسفندماه ( درمناطق گرمتر) تا20 فرودین ماه (درمناطق سردتر) ادامه یابد.
سیکل زندگی:
تخم هادردسته های کوچک، معمولاً 14 تایی روی برگهای گیاه درمناطق آلوده گذاشته می شود. که باتوجه به شرایط محیطی درمزارع حومه شیرازتا5 بارتخم گذاری مشاهده شده است.
دوره رشدونمووتخم دردمای 20 درجه سانتی گرادحدودا9 تا10 روزطول می کشد. بعدازتفرخ تخمهاپوره هاقبل ازآنکه به سمت خوشه هاپراکنده شوندبه صورت دسته جمعی دراطراف پوسته های تخمشان باقی می مانند. قبل ازتبدیل شدن به حشرع کامل پوره ها5 بارپوست اندازی می کنندو 4 سن پورگی هرکدام حدود4 روزطول می کشدودرحالیکه آخرین مرحله رشدطولانی تربوده ودرحدود10 تا11 روزبه طول می انجامد. مراحل رشدونموازتخم تاحشره کامل حداقل 35 تا37 روزوحداکثر50 تا60 روزبوده که بستگی به 2 فاکتوردارد:
1- دسترسی به غذا
2- شرایط آب وهوایی
درسال زارعی جاری ( فروردین 87) اولین تخم ریزی درتاریخ 15 فروردین ظهوراولین پوره هادرتاریخ 22 فروردین مشاهده شد.
تغذیه حشره:
پوره هابیشترعمرشان راروی ساقه وخوشه غلات سپری می کنند ودرصورت گرمی هواقادرندتغذیه خودرادرطول شب انجام دهند. بااین وجوددرطول گرمای روزبیشترپوره هادرجستجوی پناهگاهی دربرگهای پایین ویادرخاک هستند. 5 مرحله پورگی وجودداردوسن های بالغ نسل جدید به بیشترین وزن نیازدارندکه بقای آنهادرآینده بستگی به ذخایرچربی داردکه انباشته اند.
دسنین آخرپوره هاتحرک کمتری دارنداغلب به مدت چندساعت بی حرکت باقی می ماننددراین مرحله اگرگندم هازودبرداشت شده باشند، این حشرات قادرنخواهندبودکه به میزان کافی ذخیره چربی دربدنشان بسازندواین مسئله دربقاء آنهادرآینده تاثیرزیادی دارد.
تغییرات جمعیت:
جمعیت سن گندم بوسیله :
الف) عوامل زنده: شامل شکارچی هاوپارازیتها
ب) عوامل غیرزنده : شامل عوامل اقلیمی ، عملیات کشاورزی، وکاربردآفتکش هاتنظیم می شود.
عوامل زنده:
سن های غلات اگرچه موردحمله تعدادکثیری قرارمی گیرندولی دراین میان شکارچیان بندپامانندعنکبوتهاکلیدی ترهستند.
حشرات شکارچی دیگری مثل مگسهای tachinidae وسوسکهای carabidae ، بالتوری ها، زنبورها وسن های شکارگرمی توانندتحت شرایط خاصی مهم باشند. سن های گندم همچنین موردحمله پارازیتهای اختصاصی ترقرارمی گیرندکه مهمترین آنهااززنبورها( Hymenoptera) بوده وتخم سن راپارازیته می کنندوعوامل دیگری شامل نماته ها ومیکروارگانیسم هاکه درموردآنهامطالعات وشواهدکمتری وجوددارد.
عوامل غیرزنده درکنترل جمعیت سن گندم:
به عوامل مختلفی مثل دردست بودن یانبودن غذا، شرایط اقلیمی ، کاربرد حشره کش هاوغیره به عنوان عوامل غیره زنده موثربردینامیسم جمعیت افت اشاره کرده اند.
الف- غذا:
ناکافی بودن غذااغلب می تواندعامل اصلی مرگ ومیرباشد. این رخداد درطول طغیانهای بزرگ ویابعدازآن روی می دهد. یعنی وقتی که سن های مادرمزارع گندم راقبل ازآن که گندم به خوشه بنشیندازبین می برند. بنابراین پوره هاقبل ازبلوغ به دلیل عدم وجودغذاویاعدم توانایی درذخیره کردن چربی کامل درمراحل زمستانگذرانی می میرند.


ب- شرایط اقلیمی :
دربهارشرایط اقلیمی بسیارمهم است چراکه اگرهواسردومرطوب باشدمانعی جدی برای تولیدمثل وبقای پوره های جوان محسوب می شود.
اگرغذای فراوان وجودداشته باشدوهوامطلوب باشداین حشرات می توانندذخایرچربی موردنیازخودرادرطول 10روزیاکمی بیشترانباشته نمایند، بااین وجودبارانهای سنگین می تواندتغذیه راکم کندیامانع آن شود.این ذخایرچربی است که تعیین می کندچه مسافتی راحشره می تواندبه نواحی زمستانگزرانی مناسبتری مهاجرت کندویاچه مدت می توانددراماکن تابستان گذران زنده بماند. گفتنی است که سن گندم یک حشره گرماوآفتاب دوست است وتمام مراحل زیستی ازقبیل مهاجرت بهاره ، بلوغ جنسی، تغذیه، تخمریزی، تفرخ تخمهاورشدونموپورگی و ... اگرهوای گرم ومرطوب وبادهای شدیدوجودنداشته باشدباموفقیت بیشتری روی می دهد. هوای نمناک وبادهای شدید اثرنامطلوب بررشدونموجمعیت ودرنتیجه بقای آنهادارد.
ج) دما: مطالعات درموردواکنش سن گندم به درجه حرارت نشان داده است که بسته به حالت فیزیولوژیکی حشره ازدرجه حرارت 6 تا25 درجه سیلیسیوس بصورت افزایشی فعال می شوندوبین 25 تا37 درجه فعالیتشان کاهش می یابدواین درحالی است که درفاصله 37 تا48 درجه افزایش فعالیت مجدد وجودداردکه به این مقطع فعالیت بیماریزایی یا(pathologic activity) گویند.
بعدازاین مرحله ودردرجه حرارت حدود58/49 درجه سیلیسوس حشره می میرد. درنواحی ایران سن گندم حداکثردمای 30 درجه وحداقل دمای 5/2- تا3- درجه سانتی گراد رامی تواندتحمل کند.
د- آب ، باران ورطوبت نسبی:
حشره کامل نسل جدید می تواندبرروی گندم خشک تغذیه کرده وآب موردنیازخودرابه صورت آب آزادیاازطریق شیره گیاهی تامین کند. درصورت وجودغذاوعدم وجودآب حشره 9تا10 روزبعدمی میرد.گفتنی است که بارانهای سنگین مرگ ومیرتخم ها وپوره هاراافزایش می دهد.
ه – باد:
وقتی سن های بالغ برای پروازآماده شدندودرعین حال شرایط درمزارع مناسب باشدآنهاشروع به پرواز مهاجرتی می کنند باید توجه کرد که اکثریت سن ها شروع به پرواز در جهت باد می کنند و اگر این جهت آنها را به نواحی مساعد ببرد کوهستانها در مهاجرت تایستانی و دشت های زیر کشت در بهار پرواز موفقیت آمیز خواهد بود. در غیر این صورت مرگ و میر زیادی در نتیجه این پروازها حادث می شود که دلیلی است بر ضرورت مهاجرت آفت .
پیشگیری و کنترل:
به منظور پیشگیری و کنترل سن گندم از کاربرد مدام آفت ها در بلند مدت می بایست خودداری کرد. در اغلب آفت مثل حشرلات کنه ها نماتتدها و بیماری ها و علفهای هرز ثابت شده است که یک مدیریت تلفیقی شامل بکارگیری عملیات زراعی و کنترل بیولوزیکی می باشد. آفت کش ها فقط زمانی به کار گرفته می شوند که سایر روشهای کنترل نتواند جمعیت آفت را به زیر سطح زیان اقتصادی پایین بیاورید. بهترین روش برای کنترل آفت روشی است که بتواند بر مبنای محاسبات اقتصادی قابل دوام و بی خطر برای محیط زیست باشد.
کنترل زراعی:
این روش ها شامل مجموعه اقداماتی است که می تواند از طغیانهای جدی سن گندم بودن نیاز به کاربرد آفت کش جلوگیری کند و غالبا نقش پیشگیری دارند.
الف- برداشت زود هنگام
ب- زود کاشتن و یا کاشت واریته های مقاومتر
ج- وجین کردن کامل علفهای هرز در تمام طول فصل
د- تناسب کشت با محصولاتی غیر از غلات
ه- به زراعی در کشت غلات که باعث می شود گیاه بهترین رشد و نمو را داشته و در نتیجه زودتر برداشت شود.
ح- کنترل بیولوژیکی
به دلیل اثرات فوری و آشکار بسیاری از آفت کش های در دسترس استراژی مبارزه بیولوزیک در مقاسیه با مزایای روش های شیمیایی مورد غفلت قرار گرفته است.
در شرایط آب و هوائی و محیطی شیراز زنبورهای جنسهای تریکوگر اما و تلنموس که پارازیتوئید تخم سن می باشند برای مبارزه با سن گندم مناسب تشخیص داده شده که هنوز به بررسی ها و اقدامات فراوانی دیگری نیاز است. از پرندگان نیز کپک تا حدودی می تواند در کنترل آفت نقش داشته باشد که تغذیه آن از حشره کامل سن مشاهده گردید.
3- کنترل شیمیایی:
به صورت کلی همه آفت کش ها اثر مرگ و میر لازم روی سن گندم را دارند ولی کاربرد آفت کشها همیشه باعث کاهش جمعیت سن گندم نمی شود. از سم هایی که برای کنترل این آفت استفاده می شود پیرتروئیدهای مصنوعی مانند دلتامترین دسیس- دلتامترذین و دلتارین به دلیل سمیت کم برای پستانداران به کار گرفته می شود و نیز آفت کش های متداول دیگر می توان هیدروکربنهای کلره و ارگانوفسفاتها مرگ و میر بالا برای سن گندم دارند.
باید دقت شود که اگر کاربرد سموم در زمان مناسب از نظر شرایط آب و هوایی صورت نگیرد اثرات لازم را نخواهد داشت و سم پاشی باید تکرار شود.
به طور کلی حشرات کوچکتر خیلی راحتر توسط یک حشره کش کشته می شوند بهترین زمان سم پاشی در سن های غلات به خصوص سن گندم وقتی است که پوره های جوان شروع به تفرخ می کنند باید توجه کرد که سن های بالغ زمستان گذران در صورت داشتن تراکم بالا باید قبل از جفت گیری کنترل شوند.
منبع : http://pest-wheat.blogspot.com/

ریخت شناسی ویروسها

اطلاعات اولیه

به کمک میکروسکوپ الکترونی و تکنیکهای انکسار اشعه ایکس می‌توان مورفولوژی ویروسها را بطور دقیق مورد بررسی قرار داد. نوع تقارن ویروس و بویژه ساختمان سطحی آن را می‌توان به کمک میکروسکوپ الکترونی و با استفاده از رنگ فلزات سنگین مشخص کرد. در این حالت فلزات سنگین به داخل ذره ویروس نفوذ کرده و موجب نمایان شدن ساختمان سطحی ویروس در اثر خاصیت رنگ آمیزی منفی می‌شوند. قابلیت افتراق این روش 4 - 3 نانومتر است. کریستالوگرافی اشعه ایکس می‌تواند اطلاعاتی در مورد ویژگی‌های اتمی ویروسها در حدود 0.3 - 0.2 نانومتر فراهم کند. در این روش نمونه‌ها باید به صورت کریستال تهیه شده باشند که این امر فقط در مورد ویروسهای کوچک و فاقد پوشش امکان‌پذیر است.

انواع مختلف تقارن ذرات ویروس

به علت صرفه جویی ژنتیکی ، ضروری است که ساختمان ویروس از مولکولهای مشابهی از یک یا چند نوع پروتئین ساخته شوند. ویروسها بر اساس ترتیب واحدهای مورفولوژیک به سه گروه می توان تقسیم کرد:

• ویروسهایی که تقارن مکعبی دارند، نظیر آدنو ویروسها.
  
  
• ویروسهایی که تقارن مارپیچی دارند، نظیر ارتومیسکو ویروسها.
  
  
• ویروسهایی که ساختمان پیچیده دارند، نظیر پوکس ویروسها.

تقارن مکعبی

تمام ویروسهای جانوری که دارای تقارن مکعبی هستند، از نوع 20 وجهی می‌باشند که بیشترین کارآیی را در ترتیب واحدهای ساختمانی در یک پوسته بسته فراهم می‌کند. بر روی سطح یک 20 وجهی دقیقا 60 واحد مشابه وجود دارد. وجود مثلث‌های کوچک در سطوح مختلف یک 20 وجهی موجب می‌شود که با رعایت اصول تقارن ، تعداد بیشتری از واحدهای ساختمانی در تشکیل ساختمان کپسید شرکت کنند.

اغلب ویروسهایی که دارای تقارن 20 وجهی هستند، به شکل 20 وجهی نبوده و ظاهر اغلب آنها کروی است. اسید نوکلئیک ویروس در داخل ذراتی ایزومتریک قرار می‌گیرد. در این روند پروتئین‌های هسته مرکزی ویروس و هیستون‌های سلولی در شکل دادن به اسید نوکلئیک ویروس و قرار گیری مناسب‌تر آن در داخل ذرات ، دخالت می‌کنند. تقارن مکعبی در هر دو گروه دارای DNA یا RNA مشاهده می‌شود.

تقارن مارپیچی

در تقارن مارپیچی واحدهای پروتئینی به صورت مارپیچ در اطراف اسید نوکلئیک ویروس قرار گرفته و بطور منظم به آن اتصال می‌یابند. مجموعه اسید نوکلئیک رشته‌ای پروتئین ویروسی به صورت کلافه‌ای توسط یک پوشش چربی احاطه می‌شود. کپسومرها در این نوع تقارن به شکل مارپیچ گرد هم می‌آیند.

این موضوع بیشتر با روش پراش پرتو ایکس مورد مطالعه قرار گرفته است. روش پرتو ایکس ، نخستین بار برای مطالعه ویروس موزائیک توتون بکار رفت. اسید نوکلئیک این ویروس RNA مارپیچی است و از 6000 نوکلئوتید تشکیل شده است. کپسومرها طوری بر سطح RNA مستقر شده‌اند که به ویروس شکل کلی میله‌ای محکم به طول 300 نانومتر می‌دهند. اندازه ویروس بوسیله RNA مشخص می‌شود.

ویروسهای آنفلوآنزا و اوریون نمونه‌هایی از ویروسهای جانوری با تقارن مارپیچی هستند. این ویروسها بر خلاف ویروس موزائیک توتون (TMV) قابلیت انعطاف دارند. تفاوت دیگر این ویروسها با سایر ویروسهای دارای تقاون مارپیچی در این است که ساختار مارپیچی در ویروسهای جانوری توسط غلافی پوشیده است که بر سطح آن زواید خار مانندی دیده می‌شود.

تقارن پیچیده

عده‌ای از ویروسها ساختمان بسیار پیچیده‌ای دارند، مانند ویروسهای باکتریایی. ویروسهای گروه آبله که فاقد کپسید مشخصی بوده، ولی غلاف متعددی در اطراف اسید نوکلئیک دارا می‌باشند و برخی از باکتریوفاژها که فاقد کپسید و ساختارهای اضافی متصل به آن می‌باشند، دو مثال از این نوع ویروسها محسوب می‌شوند. شکل کپسید باکتریوفاژ و ناحیه سر چند وجهی بوده و دم آن مارپیچی است. ناحیه سر محتوی اسید نوکلئیک است.

سنجش اندازه ویروسها

ویروسها اندازه بسیار کوچکی داشته و قادرند از فیلترهایی که مانع عبور باکتریها می‌شوند، به راحتی عبور کنند، اما از آنجا که برخی باکتریها از بزرگترین ویروسها ، کوچکتر هستند. بنابراین قابلیت عبور از فیلترهای مزبور را نمی‌توان به عنوان ویژگی منحصر به فرد ویروسها ، محسوب نمود.

روشهای تعیین اندازه ویروسها

مشاهده مستقیم در میکروسکوپ الکترونی

در مقایسه با میکروسکوپ نوری ، در میکروسکوپ الکترونی از الکترون به جای امواج نور و از عدسی‌های الکترومغناطیسی به جای عدسی‌های شیشه‌ای استفاده می‌شود. ویروسها را می‌توان در نمونه‌های بدست آمده از ترشحات بافتی یا در برشهای بسیار نازک از سلولهای آلوده مشاهده کرد. امروزه استفاده از میکروسکوپ الکترونی بیشترین کاربرد را در مقایسه با سایر روشها در اندازه گیری ویروسها دارا می‌باشد.

فیلتراسیون از طریق غشایی با منافذی در اندازه‌های معین

هر یک از این غشاها دارای منافذی با اندازه‌های مشخص هستند و در صورتی که نمونه‌های ویروسی از یک سری از آنها عبور داده شوند، اندازه تقریبی ویروس را می‌توان تعیین کرد.

رسوب در اولترا سانتریفوژ

ذرات موجود در مایع ، بر اساس اندازه خود در ته ظرف رسوب می‌کنند. در اولترا سانتریفوژ ، نیروهایی که 100 هزار برابر قویتر از نیروی جاذبه زمین هستند، باعث رسوب ذرات در ته لوله می‌شوند. با استفاده از رابطه بین اندازه و شکل ویروس با سرعت رسوب آن می‌توان اندازه ویروس را تعیین کرد.
بار دیگر یادآوری می‌شود که ساختمان فیزیکی ویروس در تخمین اندازه ویروس ، موثر است.